Македонската литература, вековното ракописно наследство и археолошкото богатство се претставени пред меѓународната публика на 35. Меѓународен саем на книгата во Абу Даби. Македонија годинава учествува како почесен гостин и партнер, што отвора можност националната култура да создаде конкретни врски со арапскиот и со поширокиот светски издавачки пазар.
На отворањето на саемот присуствувала делегација на Министерството за култура и туризам, предводена од државниот секретар Беса Ода Муртеза. Македонското претставување е дел од програмата „Балканска култура – почесен гостин“, преку која пред посетителите се прикажуваат различните слоеви на културното наследство на земјата, но и современата книжевна продукција.
Ракописи постари од шест века
Посебно место на националниот штанд имаат оригиналните ракописи од збирката „Ориенталистика“ на Националната и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски“ – Скопје. Меѓу изложените материјали има ракописи постари од 600 години, кои сведочат за долгото движење на идеи, јазици, верувања и културни влијанија низ македонскиот простор.
Претставувањето е дополнето со артефакти од националното културно богатство од Археолошкиот музеј, како и со изданија од современата македонска литература. Изложени се и преводи од арапски на македонски јазик, со што симболично се затвора кругот на културната размена.
Оваа поставка создава врска меѓу минатото и сегашноста. Старите ракописи ја покажуваат историската длабочина на културните допири, додека современите книги треба да ја претстават живата книжевна сцена – авторите, преведувачите и издавачите што денес го обликуваат македонскиот литературен простор.
Повеќе од изложување книги
Меѓународните саеми на книгата одамна не се само големи книжарници. Тие се места на кои се договараат преводи, се продаваат авторски права, се воспоставуваат контакти меѓу издавачи и книжевни агенти и се создаваат долгорочни програми за културна размена. Токму затоа статусот на почесен гостин и партнер може да има значење што го надминува времетраењето на саемот. За македонската литература која до голем дел од светската публика стигнува преку превод ваквото присуство е можност за непосредно претставување пред професионалци што одлучуваат кои дела ќе бидат објавени на други јазици.
Државниот секретар Беса Ода Муртеза оцени дека учеството овозможува македонската литература, културното наследство и современото творештво да бидат претставени пред нова меѓународна публика, но и да се отворат нови можности за авторите, издавачите и културните институции.
Културата може да биде мост меѓу луѓето и државите, но и практична алатка за создавање партнерства, преводи, издавачки соработки и меѓународна размена.
Средба на балканскиот и арапскиот културен простор
Програмата на саемот опфаќа книжевни и културни разговори, панел-дискусии, уметнички настапи и презентации на традиционалната култура. Намерата е на арапската и на меѓународната публика да ѝ се доближат литературата, јазичната разновидност и уметничкото наследство на Балканот. За македонската култура тоа е особено значајно, бидејќи малите јазични заедници тешко обезбедуваат трајна видливост на големите книжевни пазари. Еднократното изложување на книги може да привлече внимание, но вистинскиот успех се мери според бројот на преведени дела, склучените издавачки договори, гостувањата на авторите и соработките меѓу институциите.
Арапскиот свет претставува голем и културно разновиден простор со силна книжевна традиција. Отворањето кон него не треба да се гледа само како потрага по нов пазар, туку и како можност за заемно запознавање. Преводот ја пренесува книжевноста, но истовремено ги намалува предрасудите и создава простор за подобро разбирање меѓу општествата.
Националниот штанд останува во македонска сопственост
Еден од конкретните резултати од учеството е одлуката на организаторот изработениот национален штанд да ѝ го подари на Македонија. Тој ќе стане сопственост на Министерството за култура и туризам и ќе може повторно да се користи при идни претставувања на македонската книжевност и култура во странство.
Иако на прв поглед станува збор за технички детаљ, штандот може да придонесе за создавање препознатлив и финансиски поодржлив модел за меѓународни настапи. Неговата вистинска вредност ќе зависи од тоа дали ќе биде вклучен во долгорочна стратегија со редовна саемска програма, внимателно избрани книги, квалитетни преводи и професионално претставување на авторите.
Од културна видливост до конкретни резултати
Присуството во Абу Даби е значајна можност, но културната дипломатија не завршува со свеченото отворање. За ефектите да бидат трајни, по саемот треба да следуваат разговори со издавачи, преведувачи, книжевни агенти, библиотеки и фестивали.
Особено е важно да се обезбеди континуирана поддршка за превод на македонски дела на арапски јазик, но и за преведување квалитетна арапска литература на македонски. На тој начин културната размена нема да биде еднонасочна промоција, туку вистински дијалог.
Потребно е и современите македонски автори да добијат поголема професионална поддршка: каталози на странски јазици, преведени извадоци, јасни информации за авторските права и организирани средби со потенцијални партнери. Само така националното учество на голем саем може да прерасне во нови изданија, преводи и долгорочни институционални врски.
Книгата како најтивок, но траен амбасадор
Македонското претставување во Абу Даби ја покажува способноста на книгата да го поврзе историското наследство со современото творештво. Ракописите стари повеќе од шест века, археолошките предмети, новите книжевни изданија и преводите заедно создаваат слика за култура што не е затворена во минатото, туку настојува да разговара со светот.
Во време на политички поделби и забрзани информации, книгата останува еден од најтивките, но и најтрајните облици на културна дипломатија. Таа не бара културите да бидат исти, туку им овозможува да се прочитаат, да се разберат и да се почитуваат. Токму затоа почесното гостување во Абу Даби треба да се разбере како почеток, а не како завршена задача.
Вистинскиот успех ќе дојде доколку вниманието стекнато на саемот се претвори во нови преводи, меѓународни изданија, авторски гостувања и трајно присуство на македонската култура пред арапската и светската публика.
