Што останува од човекот кога времето ќе ги потроши неговите години? Во 112 песни, собрани во два поетски циклуса, Љупчо Димитровски ги истражува паметењето, заборавот и создавањето, откривајќи човечки судбини во предметите што најчесто ги сметаме за безначајни. Новата е-книга на КЛИК издаваштво е дел од проектот „160 недели – 160 книги“, а во првите 24 часа од објавувањето е достапна за бесплатно додавање во личната е-Библиотека Паноптикум.
Што останува од човекот кога времето ќе ги потроши неговите години, кога предметите што ги создавал, ги употребувал и ги чувал ќе ја изгубат својата првобитна намена, кога неговото име ќе престане да се изговара, а неговиот глас ќе исчезне од паметењето на ближните? Дали во некој заборавен агол на светот останува нешто што сè уште сведочи за неговото постоење? Еден збор, една лузна, камен, парче железо, пожолтена фотографија или недопеана песна?
Овие прашања ја отвораат новата поетска студија за непостојаноста „Конкретности: дребнулии и безначајности“ од Љупчо Димитровски, дел од неговата творечка целина „Создател во изгревна и залезна година“. Изданието, објавено од КЛИК е-издаваштво, содржи 112 песни и претставува поетско истражување на човечката минливост, на вредноста на создаденото и на нашата постојана потреба да оставиме нешто зад себе.
Во оваа книга, авторот го насочува погледот кон предметите што го надживеале човекот, кон трагите што преживеале историски пресврти и кон навидум неважните случувања во кои се собира цел еден живот. Неговото поетско истражување тргнува од конкретното, но постојано навлегува во прашања за постоењето, идентитетот, сеќавањето и заборавот.
Насловот на книгата содржи намерна противречност. Конкретноста означува нешто присутно, опипливо и препознатливо, додека дребнулиите и безначајностите во секојдневниот говор најчесто се поврзуваат со она што не заслужува особено внимание. Димитровски го преиспитува токму таквото вреднување. Низ неговите песни, предмет што одамна ја изгубил употребната вредност може да стане најсилното сведоштво за нечие постоење. Незабележан миг може да ја определи судбината на човекот, а некој заборавен збор да ја сочува смислата на еден исчезнат свет.
Световид, Стариот град и зборот како создавачка судбина
Книгата започнува со „Знаковна авантура“, кратка јазично експериментална најава, по која следува „Најавно поетизирање“. Во оваа поетско-прозна целина, езерото постепено се повлекува во себе, откривајќи го Стариот град, скриен длабоко под неговите води.
Само поетот го забележува повлекувањето. Тој секое утро го набљудува брегот, ги брои камењата што излегуваат на виделина и го очекува откривањето на одамна исчезнатиот свет. Кога конечно влегува во Стариот град, го среќава Световид, древното божество што го гледа светот на сите четири страни.
Тогаш се случува разговор што во значителна мера ја определува целата поетска студија:
„Јас сум твојот збор. Земи ме, успокој ме, заиграј ме, создавај ме. И во ред и во неред, и со желба и со молк, и со оган и со меч. Дури имаш време, дури се раѓа моето невреме.“
Ова обраќање го воспоставува зборот како основен простор на создавањето. Во него поетот го пронаоѓа сопствениот духовен свет, својата самостојност и можноста да се спротивстави на исчезнувањето. Световид го воведува и повеќенасочниот поетски поглед на Димитровски: кон минатото и сегашноста, кон човекот и неговите предци, кон она што било и кон она што допрва може да се случи.
Повлекувањето на езерото истовремено ја носи симболиката на стареењето. Како што се намалува времето што му преостанува на човекот, така од длабочините на паметењето излегуваат одамна потиснати доживувања, заборавени лица, неизговорени зборови и сознанија што во младоста немале доволно простор да бидат согледани.
„Дребнулии“ – предметите што ги надживеале своите создавачи
Првиот поетски циклус, „Дребнулии“, содржи 61 песна. Тој претставува своевидна поетска археологија на човечкото постоење, во која секој предмет има свое минато, своја претпоставена историја и свое место во животот на луѓето.
Бедемот, секирата, мечот, штитот, клучот, свеќата, пехарот, прстенот, огледалото, амфората, бастунот и потковата се дел од необична збирка во која поетот препознава човечки судбини. Некои предмети некогаш биле симболи на моќта, други на љубовта, верноста или верувањето, трети служеле за најобичните секојдневни потреби. Сите тие, без оглед на првобитната намена, останале по своите сопственици.
Во песната „Бедем“, натрупаните камења стануваат повод за размислување за човековиот страв, за историските освојувања и за потребата од одбрана. Во „Секира“, еден замав е доволен за да прекине живот што растел со векови. Во „Штит“, предмет што некогаш бранел воин од смртта завршува напуштен, лишен од своето некогашно значење.
Особено впечатлива е преобразбата на предметите од секојдневието. Клучот ја отвора темата на човековата затвореност и осаменост. Иглата ги поврзува болката и истрајноста. Огледалото ја преиспитува човековата способност да се погледне себеси, додека пожолтената фотографија сведочи за една од најтешките последици на минливоста: исчезнувањето на личноста од паметењето на другите.
Фотографијата може да го зачува ликот, но не може сама да го зачува неговото име. Кога ќе исчезнат луѓето што го познавале фотографираниот човек, кога ќе се изгубат податоците за неговото потекло и за неговите ближни, таа постепено ја губи својата моќ да раскажува.
Токму тука се открива една од суштинските мисли на книгата: материјалната трага не гарантира дека ќе биде сочувано и значењето на човечкиот живот. За неа е потребно нечие паметење, нечие толкување, некој што ќе ја продолжи приказната.
Во песната „Единствена книга“, авторот открива десет камени плочки на кои е изгравирано сведоштвото за еден човечки живот. Меѓу редовите стои и следнава мисла:
„Создавав повеќе отколку
што создадов,
за сѐ да биде споделено
со други како мене.“
Во овие стихови создавањето ја надминува материјалната вредност на создаденото дело. Неговата смисла продолжува во споделувањето, во духовното искуство и во влијанието што може да го има врз другите луѓе.
Камената книга завршува со еден единствен збор: „Сум“.
Во него е собрана човековата потреба да го потврди сопственото постоење, да остави сведоштво дека живеел, мислел, чувствувал и создавал.
„Безначајност“ – времето што останува и времето што исчезнува
Вториот циклус, „Безначајност“, содржи 51 песна и носи поинаква поетска динамика. Песните се претежно покуси, мисловно позгуснати и непосредно насочени кон човековата внатрешност.
Сега во преден план се стареењето, осаменоста, прекинатите човечки врски, помнењето, сонот, стравот и неизвесноста. Поетот сè повеќе се соочува со личното време, со она што го проживеал и со можностите што сè уште му преостануваат.
Во „Години“, времето ја натежнува човечката снага и остава во неа гласови, песни и жалости што повеќе не можат да се повторат. Во „Играчки“, предметите од детството стануваат сведоци на еден животен период што одамна завршил, но сè уште има свое место во свеста. Во „Несон“, утрото доаѓа пред човекот да успее да ја совлада сопствената будност.
Особено силно е чувството на оддалечување од ближните. Во песната „Врски“, авторот се соочува со исчезнувањето на некогашните човечки односи, но и со прашањето за сопствената одговорност:
„Или ги пресеков?
Или ми ги пресекоа?“
Со овие два стиха поетот отвора прашање на кое нема едноставен одговор. Некои врски се губат со времето, други се прекинуваат поради човечки одлуки, а трети исчезнуваат без доволно јасна причина.
Сепак, во овој циклус постојано се враќаат мотивите на семето, коренот, огништето, сонцето и детето. Тие ја одржуваат мислата за можноста животот да продолжи, дури и тогаш кога поединецот сè посилно го чувствува приближувањето на сопствениот крај.
Создавањето останува начин човекот да се соочи со непостојаноста, иако е свесен дека од неговиот напор можеби нема да остане ништо што идните поколенија ќе го препознаат како значајно.
Македонскиот јазик, митологијата и идентитетот
Поетската студија на Димитровски има широк културен и историски хоризонт. Низ неа се преплетуваат древните митологии, историските искуства, народните верувања и современите човекови состојби.
Световид, Прометеј, Ѕевс, Пандора, Аријадна, Тезеј и други митолошки ликови се појавуваат како дел од поетското промислување на човекот и неговото место во светот. Нивните приказни добиваат нови значења преку конкретните предмети и духовни состојби што ги истражува авторот.
Особено место има прашањето за македонскиот културен и национален идентитет. Корените, предците, родната земја, домашното огниште, народот и јазикот постојано се враќаат како мотиви на припадноста и опстојувањето.
Во песните „Обградени“, „Безимен“, „Трага“ и „Метафора“, личната судбина се поврзува со колективното паметење. Човекот што го губи своето име, својот јазик или свеста за сопственото потекло се соочува со опасноста од духовно обезличување.
Тука се препознава и особената јазична поетика на Димитровски. Авторот истражува зборообразувачки можности, користи необични јазични споеви, обновува подзаборавени зборови и создава звучни конструкции што на неговата поезија ѝ даваат препознатлив ритам.
Во неговото творештво зборот е носител на паметењето, но и самостоен чин на создавање. Преку именувањето, човекот го потврдува светот што го познава, а преку поетското преименување му открива нови значења.
Создателот меѓу изгревот и залезот
Изгревот и залезот, присутни во насловот на творечката целина, ја определуваат временската рамка на делото. Меѓу нив се сместени раѓањето, растењето, создавањето, љубовта, страдањето, стареењето и сознанието за неизбежниот крај.
Но залезната година кај Димитровски не означува откажување од создавањето. Напротив, токму свеста за ограниченоста на времето ја засилува потребата од продолжување на творечкиот напор.
Во песната „Стап“, поетот го делка дреновото дрво, ги врежува во него годините на својот живот и потпирајќи се на него повторно тргнува по својата животна врвица:
„за последен пат
да го освојам светот
со мои зборови и думи.“
Оваа слика ја изразува истрајноста на човекот кој, и покрај физичкото слабеење, сè уште има потреба да го осмислува светот, да зборува, да создава и да остави нешто што ќе го надживее.
Книгата завршува со песната „Пајажина“, во која поетот се враќа во аглите на сопствениот заборав. Таму се натрупани дребнулиите од неговиот живот, од раѓањето до сегашноста, покриени со густа пајажина од тишина и молк. Тој се обидува да ја раскине, но открива дека постојат граници што ни најдлабокото промислување не може да ги надмине.
Ваквата завршница не нуди лесна утеха. Создавањето има своја моќ, но и свои граници. Паметењето може да продолжи нечие постоење, но не може да го спаси секој миг од заборавот.
Токму во таа неизвесност се наоѓа и длабоката човечка смисла на поетската студија. Човекот создава иако знае дека неговиот живот е минлив. Остава траги иако не може да биде сигурен дека некој ќе ги пронајде. Пишува, зборува и се сеќава, настојувајќи да ја зачува барем смислата на своето постоење.
„Конкретности: дребнулии и безначајности“ нè повикува повторно да ги погледнеме предметите што нè опкружуваат, старите фотографии, наследените книги и заборавените семејни спомени. Во нив можеби се зачувани приказни што одамна никој не ги раскажал.
И да се запрашаме што сме создале, што сме споделиле и што ќе остане од нас кога нашите години ќе станат нечие минато.
Нова е-книга во е-Библиотека Паноптикум – првите 24 часа бесплатно!
Со ова издание, КЛИК е-издаваштво го продолжува проектот „160 недели – 160 книги“, започнат во јули 2026 година, со кој секоја недела се објавува нова книга.
Одлучивме со новата е-книга да воведеме и посебна можност за читателите.
„Создател во изгревна и залезна година – Конкретности: дребнулии и безначајности“ ќе биде достапна за нарачка по цена од 0 денари во првите 24 часа од објавувањето.
Промотивниот период започнува на 22 ноември 2026 година во 12:00 часот и завршува на 23 ноември во 12:00 часот.
Тоа значи дека во овој период можете бесплатно да ја нарачате е-книгата, да ја додадете во вашата лична е-Библиотека и да ја читате кога ќе посакате. Книгата останува трајно достапна на вашиот членски профил, без ограничување на времето за читање.
Не ви е потребен посебен уред за читање. Доволно е да имате компјутер, таблет или мобилен телефон и пристап до интернет.
Нарачајте ја е-книгата за 0 денари:
НАРАЧАЈ ЈА Е-КНИГАТА – 0 ДЕНАРИ (редовна цена 300 денари)
Книгата во е-Библиотека Паноптикум:
Отвори ја книгата во е-Библиотека Паноптикум
Ако сè уште немате членски профил, со првата нарачка ќе добиете пристап до вашата лична е-Библиотека, во која ќе можете да ги чувате купените книги и да пристапувате до другите достапни бесплатни изданија за членовите на е-Библиотека Паноптикум.
Нарачајте ја бесплатно во првите 24 часа. Книгата останува ваша засекогаш.
КЛИК е-издаваштво – 160 недели, 160 книги. Секоја недела нова причина за читање.










