Што е Коловрт и дали античкиот симбол на вечноста може да се нарече Коловрт
Ајде да зборуваме директно. Коловрт не е догма, ниту една-единствена вистина што мора да се прифати без прашање. Ова што следи е една многу возможна варијанта – една од повеќето можни интерпретации. И токму во тоа е неговата сила.
За да се разбере Коловрт, не е доволно само да се гледа во земјата, во каменот или во орнаментот. Според мене, сите одговори лежат горе – на небото. Луѓето во минатото не гледале во небото како ние денес. За нив, небото не било позадина, туку активен учесник во животот, календар, компас и космичка мапа во едно.
Коло, тркало и вечната ротација
Коло, трколо или тркало – зборовите се различни, но суштината е иста. Дури и во дијалектите го имаме колцето, како што се вели во Прилепско. Прашањето е едноставно – дали постои коло на небото?
Постои. И тоа се врти непрестано, од кога човекот знае за себе.
Денес знаеме дека Земјата се врти околу својата оска. Но со векови, па и милениуми, перцепцијата била поинаква – Земјата се сметала за фиксна, а небото било тоа што се движи. Ако погледнеш ноќно небо, без модерна астрономија, токму така и изгледа.
Целиот небесен свод се врти континуирано, а таа ротација има свој центар.
Северницата како оска на небото
Тој центар е Северницата – најпознатата ѕвезда на северното небо. Таа речиси не се поместува и делува како клин околу кој се врти сè останато.
Северницата е дел од соѕвездието Мала Мечка, во народот познато и како Мала Кола или Кочија. И тука работите стануваат интересни.
Соѕвездието не стои мирно – тоа кружи околу Северницата. Ако ја следиш таа ротација во текот на ноќта, или преку цела година, ќе видиш јасен кружен образец.
Каде е Коловрт во сето ова
Токму тука се појавува симболот.
Ротацијата на Мала Кола околу Северницата создава визуелен впечаток на вечно вртење – коло што нема почеток и крај. Кога таа ротација се стилизира, кога се сведе на знак, на симбол, се добива форма што денес ја препознаваме како Коловрт.
Секогаш е во круг. Секогаш асоцира на тркало. И секогаш симболизира движење без застој.
Тоа не е случајна орнаментика. Тоа е визуелна интерпретација на космички процес.
Коловртот како симбол на вечноста
Коловртот не зборува за момент. Тој зборува за континуитет. За бескрајно враќање. За вечност.
Затоа не е чудно што македонските надгробни крстови се преполни со вакви симболи. Тие не се само украс. Тие се порака – желба за премин во бескрајот, за продолжување на патот, за учество во вечниот космички ритам.
Истата логика ја гледаме и на античките македонски монети, каде Коловртот се појавува како знак на моќ, траење и космички поредок.
Зошто Коловрт има смисла и денес
Коловрт не е симбол заглавен во минатото. Тој е обид човекот да го разбере своето место во универзумот. Да најде ред во движењето. Да му даде форма на времето.
И токму затоа, оваа интерпретација не тврди дека е единствена. Таа тврди дека е логична. Вкоренета во небото. Врзана за реално, видливо движење што секој може да го забележи ако погледне нагоре.
