Понекогаш е доволно да застанеш пред тивка филмска камера за да сфатиш дека таа не е само машина. Таа е продолжение на човечкото око, на нашата желба да го задржиме мигот, да му дадеме траење, да го претвориме во приказна. Кога зборувам за филмската камера, не мислам само на металот, леќите и механизмите, туку на една долга, тивка еволуција во која техниката и мислата одат рака под рака.
Почетоците – кога снимањето и проекцијата беа едно
Основата на филмската техника ја сочинуваат филмската камера и филмската лента. Камерата што ја конструира Огист Лимиер во 1894 година имала двојна улога – со неа се снимало, но и се проектирало. Веќе во 1895, заедно со брат му, тие ги прикажале првите филмови пред публика. Наскоро станало јасно дека тие две функции бараат различна прецизност и различна логика, па снимањето и проекцијата се раздвоиле, секоја патека усовршувајќи се со свое темпо.
Денес, кога дигиталните камери снимаат со резолуции што некогаш беа незамисливи, овој почетен момент сè уште е важен потсетник – филмот почнува како технички експеримент, но преживува како уметност.
Објективот како начин на гледање
Базата на филмската камера ја сочинуваат објективот и нејзината подвижност. Начинот на кој е снимен еден кадар директно зависи од системот на леќи на предниот дел од камерата. Не е случајно што откритието на широкоаголниот објектив предизвикало пресврт во разбирањето на филмскиот јазик.
Во 1941 година, во филмот Граѓанинот Кејн на Орсон Велс, широкоаголниот објектив овозможи острина на сите планови во кадарот. Таканаречениот deep focus не беше само техничка новина – тој го промени начинот на раскажување, дозволувајќи му на гледачот самиот да избере каде ќе го насочи вниманието.
Од статичен кадар до движење низ просторот
Првите филмови биле снимани со статична камера. Камерата стои, светот минува пред неа. Но брзо станало јасно дека таа може многу повеќе. Може да панорамизира, да се врти околу својата оска, да гледа од висина на очите, над нив или под нив. Може да се движи, да се доближува или оддалечува од објектот со помош на колички и шини, создавајќи чувство на простор и динамика.
Токму овие едноставни, но суштински откритија ја претворија камерата од пасивен набљудувач во активен раскажувач.
Филмската лента – материјалната меморија на филмот
Во 1895 година, браќата Лимиер користеле ленти со широчина од 42 мм. Во 1906 година, во масовна употреба влегла целулоидната лента од 35 мм, изум на Томас Алва Едисон од 1891 година. Токму овој формат стана стандард и темел на филмската уметност со децении.
Еден метар стандарден филм има 52 сликички, секоја со по четири перфорации. Од левата страна е резервиран простор од 2,54 мм за звучен запис – мал технички детаљ што всушност ја носи половина од филмското доживување.
Потрагата по боја и илузијата на реалноста
Желбата за филм во боја е стара колку и самиот филм. Уште во 1903 година се појавува рачното бојосување на копиите, познато како couleurs au pochoir. Во 1906 следуваат експерименти со природни бои, како кинемаколорот на Џорџ Алберт Смит.
Во втората половина на 20 век доминираат суптрактивните процеси како Technicolor и Eastmancolor, кои го дефинираа визуелниот идентитет на цели епохи. Денес, дигиталната колор-корекција го продолжува истиот стремеж – да се долови реалноста, но и да се интерпретира.
Звукот, брзината и илузијата на движењето
Филмот може да се снима звучно и незвучно. Кај тонското снимање, сликата и звукот се снимаат синхроно, најпрво со магнетофон поврзан со моторот на камерата, а денес со дигитални рекордери синхронизирани до фрејм.
Проекторот ја движи лентата со брзина од 24 сликички во секунда. Во комбинација со физиолошкиот феномен на перзистенција на окото, овој број создава совршена илузија на движење. Токму тука техниката и човечката перцепција се среќаваат.
Од механика до дигитална минијатура
Класичната филмска камера содржи и до 45 различни делови – од механизми за затегнување на филмот до држачи за филтри и заштитници на објективот. Денес, дигитализацијата драстично ја намали големината, но не и значењето на камерата.
Таа и понатаму останува посредник меѓу светот и гледачот, алатка што не само што бележи, туку и толкува.
