https://www.frontiersin.org/journals/human-neuroscience/articles/10.3389/fnhum.2014.00624/fullДали сме поинтелигентни ако имаме поголем мозок?
Дали навистина користиме само 10% од неговиот капацитет?
Дали проѕевањето го „буди“ мозокот?
Човечкиот мозок е најкомплексната позната структура во универзумот, но токму поради таа сложеност, со децении е опкружен со митови, полу-вистини и популарни заблуди. Дел од нив се толку вкоренети што и денес се повторуваат како факти, иако современата невронаука одамна ги има побиено.
Многу од овие дилеми ги обработуваат и невронаучниците Sandra Aamodt и Sam Wang, но и современи институции како National Institutes of Health (NIH), списанијата Nature и Frontiers in Psychology, како и универзитетски истражувачки центри ширум светот.
Човечкиот мозок – што знаеме денес
И покрај огромниот напредок во невронауката, мозокот и понатаму останува делумна мистерија. Она што сигурно го знаеме е дека тој не е статичен орган, туку динамичен систем што постојано се менува – процес познат како неуропластичност.
Мозокот се адаптира, се реконфигурира и создава нови врски во текот на целиот живот, особено како одговор на искуства, учење, трауми и навики.
Мит: Користиме само 10% од мозокот
Ова е една од најпознатите и најупорни заблуди.
Современите fMRI и PET скенирања покажуваат дека нема „неактивни“ делови од мозокот. Дури и наједноставните активности – зборување, одење, паметење – активираат повеќе региони истовремено.
Факт: Не можете да се скокоткате самите себеси
Кога сами се допираме, мозокот однапред го „предвидува“ сензацијата и ја потиснува. Овој механизам, познат како sensorimotor prediction, му овозможува на мозокот да се фокусира на надворешни стимули, а не на оние што сам ги создава.
Факт: Потешко е да се препознаеш себеси на фотографија отколку да играш шах
Компјутерите одамна ги победуваат најдобрите шахисти, но препознавањето лица и понатаму е еден од најтешките задачи за вештачката интелигенција.
Причината е што визуелната перцепција и самопрепознавањето вклучуваат комплексна интеракција меѓу повеќе мозочни региони, нешто што човечкиот мозок го прави интуитивно – а машините сè уште го учат.
Мит (делумно): Проѕевањето го „буди“ мозокот
Денес се смета дека проѕевањето не служи за зголемување на кислородот, како што се веруваше порано. Наместо тоа, доминантната теорија е дека проѕевањето има улога во терморегулацијата на мозокот – односно, го лади кога е прегреан.
Проѕевањето е и социјално заразно, што укажува на неговата врска со емпатијата и социјалната когниција.
Мит: Слепите луѓе имаат „супер слух“
Истражувањата покажуваат дека слепите лица не слушаат подобро во физичка смисла, но нивниот мозок поефикасно ги обработува звучните информации.
Делови од мозокот кои кај луѓето со вид се користат за визуелна обработка, кај слепите се „пренаменуваат“ за слух, јазик и просторна ориентација.
Факт: Видео игрите можат да ја подобрат мултитаскинг-способноста
Современите истражувања покажуваат дека акциските видео игри ја подобруваат:
- визуелната перцепција
- брзината на реакција
- распределбата на вниманието
Клучно е умереното користење – проблемот не е играта, туку прекумерноста.
Мит: Поголем мозок значи поголема интелигенција
Големината на мозокот не е пресудна. Интелигенцијата зависи од:
- густината и ефикасноста на синапсите
- организацијата на невронските мрежи
- брзината на обработка на информации
Алберт Ајнштајн имал мозок со сосема просечна големина.
Факт: Физичката активност е најдобра „храна“ за мозокот
Телесните вежби:
- го подобруваат снабдувањето со кислород
- го стимулираат растот на нови неврони
- го намалуваат ризикот од деменција
Најмалку 30 минути умерена активност дневно имаат значаен ефект врз когнитивното здравје.
Мит: „Моцарт-ефектот“ ја зголемува интелигенцијата
Слушањето класична музика не ја зголемува интелигенцијата директно, но:
- учењето свирење инструмент
- музичката едукација
се поврзани со подобри математички и просторни способности.
Лева и десна хемисфера – уште една заблуда
Мозокот не функционира „лево-логично, десно-креативно“.
Двете хемисфери постојано комуницираат и работат симултано. Разликите меѓу луѓето се повеќе стилски отколку анатомски.
Мозокот, информациите и дигиталниот свет
Современ човек дневно обработува десетици гигабајти информации. Ова не го „оштетува“ мозокот, но го менува начинот на внимание и концентрација.
Истражувачите предупредуваат дека:
- честото скокање меѓу содржини
- социјалните мрежи
- кратките форми
можат да го намалат капацитетот за длабоко размислување. Мозокот расте според потребата.
Констатација
Мозокот не е ни магичен, ни кревок орган – туку адаптивен систем што се обликува според начинот на кој го користиме.
Најголемите опасности не се митските „10%“, туку навиките што ја намалуваат концентрацијата, движењето и вистинското учење.
