Американската актерка Елен Берстин на 7. септември во Венеција го прими Златниот лав за животно дело на 83. Венециски филмски фестивал. Признанието доаѓа по повеќе од шест децении работа пред камерата и на сцената, но во нејзиниот случај зборот „животно дело“ воопшто не значи и крај на кариерата – Берстин на фестивалот пристигна со две нови остварувања. La Biennale di Venezia потврди дека наградата ѝ е доделена по предлог на уметничкиот директор Алберто Барбера.
На 93 години, кога една ваква награда лесно би можела да биде повод за ретроспектива и свечено збогување, Берстин се појави во Венеција во сосема поинаква позиција: како актерка што и натаму снима, прифаќа необични улоги и влегува во нови филмски светови. Токму таа разлика му дава посебна тежина на признанието. Златниот лав не ја затвора нејзината филмографија – само одбележува колку далеку стигнала додека таа продолжува понатаму.
Од „Егзорцист“ и Скорсезе до Златниот лав
Кариерата на Берстин опфаќа филм, телевизија и театар и вклучува некои од најпрепознатливите женски улоги во американскиот филм од последните децении. За „Alice Doesn’t Live Here Anymore“ на Мартин Скорсезе го освои Оскарот за најдобра актерка, а меѓу филмовите со кои остана во колективната меморија се и „The Exorcist“, „The Last Picture Show“ и „Requiem for a Dream“. Во својата кариера освои и Тони и две награди Еми, со што влезе меѓу актерите што ја имаат таканаречената тројна круна на актерството.
Меги Џиленхол, која годинава претседава со главното фестивалско жири, ѝ го врачи признанието и во говорот се наврати токму на ликовите преку кои Берстин со децении покажува дека драмата не мора да се игра со големи гестови за да остави трага. Фестивалскиот директор Барбера, пак, нејзината актерска работа ја опиша преку способноста болката и секојдневната човечка издржливост да ги претвори во улоги со достоинство, иронија и храброст.
Мерилин Монро каква што светот никогаш не ја видел
Поводот за доделувањето на Златниот лав беше и проекцијата на краткиот филм „Flesh Impact“ на Меги Џиленхол. Филмот тргнува од необична замисла: како би изгледала Мерилин Монро доколку го доживееше својот стоти роденден? Дакота Џонсон ја игра Монро во помладите години, додека Берстин ја толкува имагинарната стогодишна верзија на актерката која почина во 1962. година, на само 36. години.
Според Associated Press, „Flesh Impact“ трае 17 минути и е создаден во пресрет на стогодишнината од раѓањето на Монро. Изборот токму Берстин да ја одигра нејзината старост создава необичен судир меѓу филмската легенда што остана засекогаш млада во јавната меморија и актерка која пред камерата го носи она што Холивуд многу поретко му го дозволува на женскиот лик – возраста да биде видлива, присутна и драматуршки важна.
Берстин во Венеција го претставува и „Place to Be“ на унгарскиот режисер Корнел Мундруцо, со кого претходно соработуваше на „Pieces of a Woman“. Таа ја игра Брук Греам, вдовица чие секојдневие го нарушува залутан тркачки гулаб, по што започнува патување што ја поврзува со ликот на Таика Ваитити. Во филмот игра и Памела Андерсон. Така, наместо да биде присутна на Лидо само како славна гостинка на која фестивалот ѝ се поклонува, Берстин има две актуелни актерски улоги во фестивалската програма.
На 93 години зборот „пензија“ сè уште не е дел од приказната
„Никогаш не замислував дека и на 93 години сè уште ќе снимам филмови“, призна Берстин во Венеција. Во тоа признание има нешто поважно од куриозитетот на возраста. Нејзината кариера се протега низ различни епохи на американскиот филм, од време во кое женските улоги по одредена возраст нагло исчезнуваа, до индустрија во која таа денес може да пристигне на еден од најголемите фестивали во светот со две сосема нови улоги.
Во разговорите во Венеција таа зборуваше и за промените во положбата на жените во филмската индустрија. За Reuters оцени дека состојбата значително се променила во споредба со периодот кога започнувала, иако целосната рамноправност сè уште не е постигната. Нејзината сопствена филмографија практично минува низ целиот тој период – од филмови во кои жената мораше да се избори за поинаква приказна, до денешната можност жена во десеттата деценија од животот да биде носител на нов филмски лик.
„Белата линија“ како последна реченица на говорот
Берстин го заврши говорот за наградата со една стара приказна од снимањето на „Alice Doesn’t Live Here Anymore“. Во сцена со автомобил, кога пред неа патот бил тешко видлив, се ориентирала според белата линија што ги разделувала двете насоки. Децении подоцна, таа ја претвори таа слика во порака за состојбата во САД, велејќи дека се моли нејзината земја „многу брзо да ја пронајде својата бела линија“.
Тоа беше политичкиот одѕив на една вечер посветена на филмот, но можеби најсилната слика од Венеција останува самата Берстин: актерка родена во 1932 година, со Оскар, Тони, Еми и сега Златен лав зад себе, која сè уште доаѓа на фестивал со нови улоги. Во индустрија опседната со младоста, нејзината присутност е потсетување дека актерската биографија не мора да има однапред определен рок на траење.
