Едно магаре вода не знаи да напои. (Многу си е прос.)
Има народни приказни што не стареат. Не затоа што се смешни, туку затоа што се болни во вистината. Оваа е една од тие. На прв поглед – проста анегдота. А под неа – цела филозофија за човекот, мрзливоста, судбината и она што ние го викаме „праведност“, а Бог го вика ред.
Едно многу просто и многу мрзливо момче легнало под круша, зинато, да чека да му падне некоја круша в уста. Ниту се качува, ниту се труди, ниту бара. Само лежи и чека. Таа слика, ако сме искрени, не е од вчера. Таа е и денес – во времето на брзи кредити, инстант успех и луѓе што сакаат плод без корен.
Додека момчето лежи, по патот врви Ристос со дванаесетте апостоли. Крај чешмата девојчиња си леат вода. Ристос посакал вода. Едно од најубавите и најумните девојчиња отрчало со бардаче полно вода и му дало да се напие. Без калкулација. Без да праша што ќе добие. Само дала.
Ај да си блаосоено, мори девојче – рекол – што ми даде вода да се напијам. Ајде да речи Госпо да го земиш она момче што лежи под круша.
И тука доаѓа моментот што боли. Девојчињата се изнасмеале. И апостолите се насмеале – под мустаќ. Зошто? Затоа што не им изгледало праведно. Убаво и умно девојче да земе просто и мрзливо момче? Тоа не е „фер“.
Но Ристос го почувствувал нивниот внатрешен смеј. И им рекол – што се насмеавте? Зарем мислите дека мојот благослов е грешка?
Тогаш им кажал нешто што и денес звучи сурово, а длабоко: Госпо сака народот да се множи, луѓето да се носат еден со друг – арно девојче со лошо момче, лошо девојче со арно момче. На овој кус век, рекол, не може во човек да има две добра наедно.
Тука е суштината. Не станува збор за романтична правда, туку за рамнотежа. За динамика. За живот што не е идеален, туку реален.
Балансот што не ни се допаѓа
Современата психологија зборува за комплементарност во односите – луѓе со различни карактеристики што создаваат функционален баланс. Во теориите за личност, како што е Big Five моделот на личност, се покажува дека различни нивоа на совесност, екстраверзија или емоционална стабилност често се комбинираат во партнерства што функционираат, не затоа што се исти, туку затоа што се различни.
Ние сакаме праведност по наш терк. А животот функционира по свој. И често тоа што ни изгледа како неправда, е всушност поширока рамнотежа што ние не ја гледаме.
Мрзливоста како избор, не како судбина
Момчето под крушата е архетип. Тоа не е само лик од приказна запишана од М. Цепенков – тоа е ментална состојба. Пасивност. Чекање светот да ти даде нешто, без ти да станеш.
Во македонската усна традиција, ваквите ликови се чести – како предупредување, не како оправдување. Делата на Марко Цепенков
не се само фолклор, туку социјална анализа на своето време. И ако ги читаме внимателно, ќе видиме дека приказните не го слават простакот – туку го разоткриваат.
И сепак, во оваа приказна, токму тој простак добива благослов.
Зошто?
Затоа што благословот не е награда. Тој е одговорност. Арното девојче не е казнето – таа е повикана да носи товар. Да внесе разум каде што го нема. Да внесе труд каде што недостига.
Да не се смееме на тоа што не го разбираме
Апостолите се насмеале. И потоа замолчеле. Оттогаш, не се насмеале на ништо што Ристос ќе направи.
Ова е лекција за сите нас. Колку пати се смееме на туѓа судбина? Колку пати велиме – ова не е фер? А немаме увид во целата слика.
Во богословието, постои концептот на промисла – идејата дека постои поширок план што не ни е целосно достапен. Може да се прочита повеќе во рамките на христијанската теологија за промисла. Без разлика дали веруваме или не, пораката останува – нашето гледиште е ограничено.
И можеби затоа оваа приказна трае. Затоа што не зборува за минато време, туку за нас – денес. За нашата потреба да судиме, да мериме, да рангираме кој што заслужува.
А животот не функционира по Excel табела.
Понекогаш, најумната личност ќе се врзе со најпростата. Не затоа што светот е неправеден, туку затоа што светот е комплексен.
И можеби најголемата грешка не е тоа што момчето лежи под круша.
Туку тоа што ние се смееме.
Едно магаре вода не знаи да напои. (Многу си е прос.)
Едно многу просто момче и многу мрзливо легнало под една круша зинато да чека да му падни некоја круша в уста.
Врвејќи Ристос со дванаесетте апостоли крај момчето, и посакал една вода од девојчињата што биле кај чешмата да си леат вода. Едно од најубавите и најумните отрчало со едно бардаче полно со вода и му дало на Риста да се напие.
-Ај да си блаосоено, мори девојче-је рекол-што ми даде вода да се напијам. Ајде да речи Госпо да го земиш она момче што лежи под круша.
Коа чуја друзите девојчиња тој блаосов од Риста, сите се изнасмејаа, чунки не му го одобрија блаосоот од Риста. И апостолите се изнасмеале (ама под мустаќ), како што беа се насмеале и девојчињата. За тоа нешто Ристос беше `и сетил и откоа беа заминале попотамо од чешмата, му рекол:
-Што се насмеавте вие, мои апостоли, дали дека го блаосоив девојчето што ме напи вода на чешмата?
-Е затоа се насмеавме, Господи,-му рекле.
-Вистина вам ви се гледа криво, арно ама за мене тоа је прао и за Бога, чунки Госпо сака да се плоди народо и да се множи и да се носат луѓето еден со други, арно девојче-лошо момче, лошо девојче-момче арно. Така да се врви овој кус век, чунки на овој век не можи у чоека да има две добра наедно. Ете така да знаите, браќа мои. Да никоаш да не се смеите на мојте блаосои, чунки јас знам што праам!
На тие збора си заќутија апостолите и уште еднаш не беа се насмеале на Риста, за сѐ што ќе напраил.
(Запишал М. Цепенков)
