Кога љубовта менува навики, а навиките го менуваат телото
Какво е, навистина, влијанието на дебелината врз мажачката, женачката и врз самиот брак? Прашањето изгледа едноставно, речиси провокативно во својата директност, но одговорот одамна не е ни наивен ни еднослоен. Тоа е несомнено, а сознанијата се конкретни и со години сè потемелно се потврдуваат – бракот, како животна пресвртница, има директна врска со телесната тежина.
Не зборувам тука за морал, ниту за естетика, туку за промена. За онаа тивка, постепена трансформација што се случува кога животот од „јас“ преминува во „ние“. Социолозите и нутриционистите одамна се сложуваат околу една работа: сите брачни транзиции се шок за телото. Стапување во брак, развод, заедничко живеење – сето тоа е голема животна промена што ја менува дневната рутина, исхраната, ритамот на движење и односот кон сопственото тело.
Бракот како здравствен парадокс
Познато е дека луѓето кои стапуваат во брак, статистички гледано, имаат поздраво срце и подолг животен век. Тоа го потврдуваат и бројни анализи на Светската здравствена организација (Светска здравствена организација), каде што се нагласува позитивното влијание на стабилните партнерски односи врз кардиоваскуларното здравје. Но, има една работа што не оди во нивна корист.
Истражување спроведено од Универзитетот во Базел, во соработка со Институтот Макс Планк (Институт Макс Планк), фрла јасна светлина врз оваа контрадикција. Во студијата учествувале 10.266 испитаници од девет европски земји, меѓу кои Германија, Франција, Италија, Шпанија и Велика Британија. Резултатите покажале дека, без оглед на културните разлики, постои јасна поврзаност меѓу брачниот статус и зголемениот индекс на телесна маса (BMI).
Неженетите мажи имале просечен BMI од 25,7, додека мажите во брак достигнувале 26,3. Кај жените, разликата е слична – немажените имале просек од 25,1, а мажените 25,6. Мали бројки, ќе рече некој. Но, доволни за да ја поминат границата меѓу „нормална телесна тежина“ и она што официјално се дефинира како прекумерна тежина.
Каде завршува нормалното, а почнува ризикот
Според критериумите на Светската здравствена организација, индекс на телесна маса од 18,5 до 24,9 се смета за нормален, додека вредностите од 25 па нагоре влегуваат во зоната на прекумерна тежина и дебелина. Овие граници не се произволни – тие се поврзани со зголемен ризик од дијабетес тип 2, срцеви заболувања и метаболни нарушувања.
Секако, приказната не е црно-бела. Постојат сериозни индиции дека генетскиот фактор игра важна улога во дебелеењето. Но генетиката ретко делува сама. Таа најчесто се активира во комбинација со животниот стил, навиките и социјалниот контекст.
Тежината како социјален капитал
Една студија објавена во „Ново медицинско англиско списание“ (New England Journal of Medicine) оди чекор подалеку и ја отвора непријатната, но важна тема – како дебелината влијае врз шансите за брак и општествен успех. Според резултатите, жените кои биле дебели во младоста имале помали шанси да се омажат во наредните седум години, пониски приходи и пониско образовно ниво. Кај мажите, трендот постои, но е помалку изразен.
Одамна е познато дека економската депривација е поврзана со дебелината. Но денес сè појасно се гледа двонасочната зависност: сиромаштијата води кон дебелина, а дебелината, пак, може да ја зацементира сиромаштијата преку дискриминација, пониски плати и ограничени можности.
Првите две години – критична зона
Особено интересен е периодот веднаш по стапувањето во брак или по развод. Истражување на американски социолози од Универзитетот во Охајо, во кое биле следени околу 10.000 луѓе во периодот од 1986 до 2008 година, покажува дека токму овие транзиции носат најголем ризик од зголемување на телесната тежина. Дури и кога се елиминираат сите други фактори, останува јасен сигнал – почетокот на бракот и периодот по разводот се критични точки.
Најзагрозена група се нововенчаните жени, кај кои ризикот од добивање тежина е повисок за 33%. Кај мажите, тој ризик изнесува 28%. Кај „свежо“ разведените, ризикот речиси се изедначува – 22% кај жените и 21% кај мажите.
Во повеќето случаи станува збор за мал вишок килограми, нешто што лесно се рационализира со „нормално е“. Но кај дел од луѓето, тој вишок постепено преминува во сериозен здравствен ризик. И тука веќе не зборуваме за изглед, туку за квалитет на живот.
