Прабугарите не се исто што и современите Бугари

Прабугарите биле ранносредновековна степска заедница, најчесто поврзувана со огурско-туркискиот јазичен и културен круг. Во историската литература тие се опишуваат како номадски или полуномадски племенски сојуз што се движел низ просторот северно од Црното Море, Приазовието, Поволжјето и поширокиот евроазиски степски појас. Нивното потекло не може да се сведе на една едноставна етничка формула, бидејќи во таквите степски сојузи се мешале различни групи, меѓу кои туркиски, хунски, ирански и други елементи. Encyclopaedia Britannica наведува дека за Прабугарите долго време се претпоставувало оти се централноазиско, туркиско потекло, со можни ирански елементи.

Токму затоа треба јасно да се разликуваат Прабугарите како историска степска воено-политичка група од современите Бугари како јужнословенски народ. Името „Бугари“ е историски наследено од прабугарската државотворна елита, но етничката, јазичната и културната форма на подоцнежниот бугарски народ се создала во сосема друг процес – преку мешање, христијанизација, словенизација и државна интеграција на различни населенија на Балканот.

Од степата кон Дунав

Во VII век прабугарските групи се појавуваат како значаен политички фактор северно од Црното Море. Дел од нив биле поврзани со старата Велика Бугарија на хан Кубрат, а по нејзиното распаѓање под притисок на Хазарите, различни групи се движеле во различни правци. Една гранка, предводена од Аспарух, преминала кон долниот Дунав и таму ја поставила основата на Дунавска Бугарија. Britannica ја врзува првата бугарска држава со 681. година, кога Прабугарите на Аспарух се утврдиле јужно од Дунав и биле признати како политички фактор од Византија.

Но, тие не дошле на празен простор. На Балканот веќе имало бројно словенско население, остатоци од романизирани и хеленизирани староседелци, како и различни локални културни слоеви. Прабугарите биле воено и политички организирана елита, но бројно не биле мнозинство. Нивната улога била државотворна, а не демографски доминантна.

Како Прабугарите станале дел од словенски народ

Клучниот процес не бил едноставно „доаѓање“ на еден народ, туку создавање нова средновековна заедница. Прабугарската елита ја дала државната рамка, но словенското население го дало јазичниот и културниот темел. Во текот на VIII и IX век Прабугарите постепено се словенизирале. Нивниот стар јазик исчезнал од секојдневната употреба, а словенскиот јазик станал јазик на пошироката заедница. Britannica забележува дека во VIII и IX век се одвивал процес на постепена асимилација на Прабугарите од словенското мнозинство, а ширењето на христијанството дополнително помогнало во создавањето заедничка култура.

Со покрстувањето во времето на кнез Борис I во 864. година, со прифаќањето на словенската писменост и со развојот на старословенската книжевна традиција, државата добила нов идентитет. Името останало бугарско, но јазикот, културата и етничката маса сè повеќе станувале словенски. Затоа современите Бугари не можат да се поистоветат едноставно со Прабугарите, туку треба да се разберат како резултат на средновековна етногенеза во која прабугарскиот, словенскиот и балканскиот староседелски елемент се споиле во нов историски народ.

Името останало, јазикот се променил

Историјата често познава вакви случаи: една политички силна група му дава име на нова држава или народ, но со текот на времето самата се претопува во бројно и културно посилната средина. Кај Бугарите тоа се случило со Прабугарите. Тие го оставиле името, дел од државната традиција, некои титули, воено-политички модели и симболички траги, но не го зачувале својот првичен јазик како основа на современиот бугарски идентитет.

Затоа, кога се зборува за потеклото на Бугарите треба да се прави разлика меѓу потеклото на името и потеклото на народот. Името доаѓа од Прабугарите, но современиот бугарски народ е јужнословенски народ, оформен во средновековната бугарска држава преку долготраен процес на мешање, словенизација и христијанска културна интеграција. Encyclopaedia Britannica во прегледот за населението на Бугарија исто така наведува дека Прабугарите биле една од компонентите, но дека со словенските племиња се стопиле во заедница позната како Бугари.

Зошто ова прашање е чувствително

Потеклото на Прабугарите често се користи во современи политички и национални толкувања, но историскиот процес е посложен од политичките пароли. Прабугарите не биле денешни Бугари во модерна национална смисла. Исто така, денешните Бугари не се само „потомци на Прабугарите“. Тие се производ на средновековен балкански процес во кој името, државата, верата, јазикот и населението не се развивале истовремено и не потекнувале од еден единствен извор.

Најточно е да се каже: Прабугарите биле степска, претежно туркиско-огурска воено-политичка група; Бугарите како народ се оформиле подоцна, главно врз словенска јазична и културна основа, во рамките на средновековната бугарска држава. Името е прабугарско, но современиот народ е резултат на словенско-балканска етногенеза.