Два македонски филма ќе ги постават почетната и завршната точка на 47. Интернационален фестивал на филмска камера „Браќа Манаки“, кој од 19. до 25. септември годинава ќе се одржи во Битола. „Скејтбордингот не е за девојчиња“ на Дина Дума ќе го отвори фестивалот, додека дебитантскиот долгометражен филм на Срѓан Јаниќијевиќ „Нема да ви се верува што се случи претходно“ ќе биде прикажан на затворањето.
Годинашното издание не се потпира само на филмската селекција. Во Битола доаѓаат имиња што во последните децении суштински го обликуваа визуелниот јазик на современото кино. Американскиот кинематографер Џеф Кроненвет е добитник на Специјалната „Златна камера 300“ за особен придонес во филмската уметност, а претходно беше најавено дека данскиот кинематографер Дан Лаустсен ќе ја добие „Златна камера 300“ за животно дело.
Џеф Кроненвет – камерата зад визуелниот свет на Дејвид Финчер
Името на Џеф Кроненвет е неразделно поврзано со еден од најпрепознатливите визуелни ракописи во современиот американски филм. Неговата долгогодишна соработка со Дејвид Финчер стои зад филмови како „Боречки клуб“, „Социјална мрежа“, „Исчезната“ и „Девојката со тетоважа на змеј“ – дела во кои светлината, сенката, бојата и прецизно организираниот кадар не се декор, туку дел од драматургијата.
Кроненвет се очекува да присуствува на свеченото отворање на 19. септември. На фестивал што е посветен токму на кинематограферите присуството на автор со ваков опус има дополнителна тежина: публиката не добива само можност да гледа филмови, туку и да се приближи до луѓето кои одлучуваат како тие филмови ќе изгледаат.
Од Дан Лаустсен до Јануш Камински – Битола повторно собира големи кинематографери
Кроненвет му се придружува на Дан Лаустсен, годинашниот лауреат на „Златна камера 300“ за животно дело. Данскиот кинематографер е долгогодишен соработник на Гиљермо дел Торо и автор чија работа се препознава по силниот однос кон бојата, светлината и сценографскиот простор. Неговото признание беше објавено уште во јуни во официјалната најава на фестивалот.
На списокот на најавени гости се и американско-полскиот кинематографер и оскаровец Јануш Камински, Воли Фистер – исто така оскаровец и долгогодишен соработник на Кристофер Нолан – како и Тимо Салминен, чие име е тесно поврзано со филмовите на Аки Каурисмаки. Дел од овие автори ќе учествуваат на мастеркласови, панел-дискусии и во работата на фестивалските жирија.
Токму тука „Браќа Манаки“ ја покажува својата специфичност. Тоа не е фестивал на кој кинематограферот останува во ситните букви на шпицата. Камерата е главниот авторски предмет на разговор, а луѓето зад неа се во центарот.
Македонски филм на почетокот и на крајот
Отворањето со „Скејтбордингот не е за девојчиња“ е особено значајно за домашната кинематографија. Вториот долгометражен филм на Дина Дума годинава веќе мина низ важни меѓународни фестивалски станици, меѓу кои „Трибека“ во Њујорк и Сараевскиот филмски фестивал. Кинематографијата ја потпишува Фредерик Ноиром, а филмот во Битола ќе стигне пред македонската публика по меѓународниот фестивалски пат што го започна во текот на 2026 година.
И затворањето останува во македонскиот филмски простор. „Нема да ви се верува што се случи претходно“ е дебитантски долгометражен филм на Срѓан Јаниќијевиќ, со кинематографија на Дејан Димески. За фестивал посветен на камерата изборот е логичен и поради долгогодишното присуство на Димески во македонската кинематографија и неговата претходна историја со „Браќа Манаки“.
„Камера 300“ носи 12 филма
Во главната натпреварувачка програма „Камера 300“ се најавени 12 филма. Меѓу насловите се македонската малцинска копродукција „Срам и пари“ на Висар Морина, „До крајот на денот“ на Јелена Максимовиќ, „Жолти писма“ на Илкер Чатак, „Татковина“ на Павел Павликовски и „Минотаур“ на Андреј Звјагинцев.
Фестивалот годинава се разгранува и низ останатите селекции. Документарната натпреварувачка програма носи десет филма снимени во 16 земји, со различни пристапи – од класичен документарец и хибридни форми до филмски есеј и експеримент. Краткометражната програма содржи 15 филма, а студентската 14 остварувања од различни филмски школи, регионот, Европа, Индија и Куба.
Во краткометражната селекција има и забележливо македонско присуство, меѓу другите преку „Никола, Никола“, „Раѓање“ и „Очите на Берна“, додека во студентската програма Македонија е застапена со „Езерото“ во режија на Софија Христовска, со Димитар Атанасоски како кинематографер.
Фестивал за она што гледачот често го чувствува, а не го именува
„Браќа Манаки“ одамна има една ретка привилегија: да разговара за филмот од перспектива што во секојдневната културна јавност често останува во втор план. Гледачот ја памети сцената, лицето, бојата, темнината во кадарот или начинот на кој камерата се движела, но не секогаш го знае името на човекот што ја создал таа визуелна меморија.
Од 19 до 25 септември Битола повторно ќе биде место каде токму тие имиња излегуваат пред платното. Со Кроненвет и Лаустсен како лауреати, со Камински, Фистер и Салминен меѓу најавените гости, со 12 филма во главната програма и со македонски остварувања на отворањето и затворањето, 47. „Браќа Манаки“ се најавува како издание во кое домашниот филм и светската кинематографија ќе се најдат во истиот кадар.
