Водокрст – водата како граница меѓу старото и новото
Постои еден миг во христијанската година кога водата престанува да биде само вода. Кога таа станува сведок, знак и прашање упатено директно до човекот. Тој миг е Водокрст, празникот што го одбележуваме на 18 јануари, ден пред Богојавление – Водици. Тогаш Црквата не зборува тивко. Таа пее за силата на Крстот, за допирот на Светиот Дух и за водата што, осветена, станува лековита не по формула, туку по смисла.
Според Евангелијата, Исус Христос бил крстен во реката Јордан од Свети Јован Крстител кога имал околу триесет години. Овој настан не е само биографски податок од Христовиот живот. Тој е точка на премин. Почеток на јавното дело. Симболично влегување во човечката историја преку нешто што сите го познаваме – вода.
Празникот Водокрст, како што го живее православната традиција денес, е спомен и продолжение на старите крштевања на оние што го примале христијанството. Но и повеќе од тоа. Тој е потсетник дека промената не доаѓа без потопување, без спуштање, без допир со длабочината.
Богојавление – кога Бог се јави
На 19 јануари се празнува Богојавление, денот кога, според христијанското верување, се објавила Светата Троица. Синот во водата, Отецот во гласот, Духот во вид на гулаб. Затоа празникот го носи името „кога Бог се јави“. А бидејќи Христос со влегувањето во Јордан ја осветил водата, народот го нарекол едноставно – Водици.
Тогаш се извршува големиот Богојавленски водосвет. Не само во храмот, туку надвор – на реки, езера, извори, чешми, мориња. Таму каде што водата е жива, движејќи се, како и човекот. Со литија се тргнува кон местото на водосветот. Се изговараат молитви водите да се осветат, а луѓето да се просветлат. Не магиски, туку егзистенцијално.
Црковната песна тоа го кажува без заобиколување:
„Гласот Господов над водите извикува… Те видоа водите и се исплашија.“
Во тие стихови има повеќе од поезија. Има стравопочит. Има сознание дека светоста не е нешто удобно, туку нешто што ја нарушува рамнотежата.
Јован Крстител – гласот што не се повлекува
На 20 јануари се празнува Соборот на Свети Јован Претеча и Крстител. Човекот што не барал компромиси. Оној што јавно го критикувал неморалот на цар Ирод и поради тоа ја платил цената – со сопствената глава.
Преданието сведочи дека десната рака со која Јован ја допрел главата на Христос била сочувана и пренесувана низ историјата. Светиот евангелист Лука ја однел од Севастија во Антиохија, а подоцна била пренесена во Цариград. Овој пат на една рака е симболичен колку и самиот чин на крштевање – допирот што ја поврзува земјата со небото.
За величината на Јован сведочи самиот Христос: „Меѓу родените од жена не се јавил поголем од Јован Крстител“. Тоа не е пофалба. Тоа е констатација.
Јорденит – местото каде што сè уште се влегува во водата
Денес, на местото каде што Јордан се влева во Галилејското Море, се наоѓа локалитетот Јорденит. Таму се собираат аџии, поклоници и туристи од целиот свет. Облечени во бели кошули, тие влегуваат во реката. Некои од вера, некои од традиција, некои од љубопитност. Но сите, барем за миг, се соочуваат со истото прашање: што значи да се потопиш?
Во источната христијанска традиција, Богојавление е спомен на Христовото крштевање. На Запад, истиот ден се поврзува со поклонението на тројцата мудреци. Ерменската црква, пак, го празнува и раѓањето и крштевањето на Исус. Историјата покажува дека празникот носи повеќе слоеви, но суштината останува иста – јавување, откровение, премин.
Некогаш со Водици се поврзувале и други настани од Христовиот живот, како свадбата во Кана Галилејска или Преображението. Сите тие имаат заедничка нишка: момент кога обичното станува нешто повеќе.
