Јазикот како судбина, не како алатка
Кога размислувам за Блаже Конески, не размислувам само за поет или академик. Размислувам за човек што свесно влегол во најчувствителната зона на еден народ – во неговиот јазик. А јазикот не е алатка. Јазикот е идентитет, меморија, начин на мислење.
Блаже Конески е роден на 19 декември 1921 година во селото Небрегово, Прилепско. Основното образование го започнува во родниот крај, а гимназијата ја завршува во Крагуевац. Студирал на Филолошкиот факултет во Белград, каде што се оформува како лингвист со силна историска и словенистичка основа.
По Втората светска војна, во 1945 година, кога се отвора историската можност за кодификација на македонскиот литературен јазик, Конески станува еден од клучните членови на Комисијата за јазик и правопис. Тука не станува збор само за техничка задача – станува збор за создавање систем што ќе го дефинира јазичниот идентитет на новоформираната држава.
Кодификацијата – историски пресврт
Во 1945 година е донесен првиот официјален правопис на македонскиот литературен јазик. Конески е меѓу главните автори на документот што ја поставува нормата на современиот македонски јазик.
Подоцна, во 1952 година, ја објавува „Граматика на македонскиот литературен јазик“, дело што станува темел во образовниот и научниот систем.
За подетална биографија и научен преглед, може да се види профилот на МАНУ.
Она што е суштинско тука е дека кодификацијата не беше само избор на азбука и правописни правила. Таа беше внимателен избор на дијалектна основа – централните македонски говори – со цел да се постигне рамнотежа меѓу традицијата и функционалноста.
Поетот што не вика, туку продира
Паралелно со научната работа, Конески создава поезија што денес се смета за врв на македонската лирика. Збирките „Земјата и љубовта“, „Везилка“, „Стерна“ и други не се само книжевни наслови – тие се духовен запис на еден народ во фаза на оформување.
Неговата поезија не е патетична. Таа е тивка, аналитична, понекогаш болна, но секогаш достоинствена. Во неа има јазична дисциплина, но и емоционална длабочина.
За меѓународното признание на неговото дело, значајна е и одбележувањето 100 години од раѓањето на Блаже Конески во УНЕСКО во 2021 година.
Тоа не беше само симболичен настан. Тоа беше институционално признание дека македонската поезија има своја универзална вредност.
Академик и институционален градител
Конески е еден од основачите на Универзитетот во Скопје и долгогодишен професор по македонски јазик. Тој е и прв претседател на Македонската академија на науките и уметностите – институција што и денес ја носи тежината на националната научна легитимација.
Неговата научна работа опфаќа историска фонологија, дијалектологија, старословенски студии и теорија на литературниот јазик. Објавува повеќе од 40 книги и стотици научни трудови.
Почина на 7 декември 1993 година во Скопје. Но, неговото дело не престана да живее. Филолошкиот факултет во Скопје денес го носи неговото име – „Блаже Конески“.
Зошто денес е важно да зборуваме за него
Во време кога јазикот повторно е политичко и културно прашање, ликот на Конески добива нова актуелност. Не како мит, туку како пример за научна аргументираност, културна зрелост и интелектуална одговорност.
Тој не беше човек на гласни декларации. Тој беше човек на систем. И токму во тоа лежи неговата сила.
Ако денес можеме слободно да пишуваме, да дебатираме, да создадеме книжевност и научна мисла на македонски јазик, тоа е затоа што некој претходно вложил тивка, методолошка и историски свесна работа во неговото обликување.
