Кога повторно ќе погледнеме кон Месечината – Артемис 2
Понекогаш имам чувство дека човекот заборава колку е млад како цивилизација. Само што научивме да летаме, само што почнавме да ја разбираме сопствената планета – и веќе повторно ја гледаме Месечината како нешто што треба да го допреме. Не како симбол, туку како следен чекор.
Мисијата Artemis II не е уште една техничка операција на НАСА. Таа е прв обид по повеќе од педесет години повторно да испратиме луѓе подалеку од ниската орбита на Земјата. Последен пат тоа се случи со Apollo 17 во 1972 година. Од тогаш – тишина. Не затоа што не можевме, туку затоа што не сакавме доволно.
Artemis II е дел од пошироката Artemis програма на NASA – стратегија која има јасна цел: враќање на луѓето на Месечината и создавање долгорочно присуство таму. Не станува збор за знаме во прашина. Станува збор за инфраструктура, тестирање технологии и подготовка за нешто уште поголемо – Марс.
Кои се луѓето што ќе одат таму
Екипажот на Artemis II е историски. Четворица астронаути – тројца од САД и еден од Канада. Командир е Рид Вајсман, пилот е Виктор Гловер, специјалист за мисија е Кристина Кох, а канадскиот астронаут Џереми Хансен ќе биде првиот Канаѓанец што ќе оди толку далеку во вселената.
Кристина Кох веќе го држи рекордот за најдолг поединечен вселенски лет од жена – 328 дена на Меѓународната вселенска станица, според податоците на NASA Astronaut Biography. Ова не е симболика, ова е логика – луѓе со издржливост, искуство и психолошка стабилност.
Што точно ќе направат
Artemis II нема да слета на Месечината. Ова е тест-мисија со екипаж. Ќе летаат околу Месечината и ќе се вратат назад – патување што ќе трае приближно десетина дена. Ќе ја тестираат вселенската капсула Orion, лансирана со новата ракета Space Launch System (SLS).
Ова не е мала работа. Orion е дизајнирана за длабока вселена – подалеку од сè што моментално функционира за луѓе. Artemis I, беспилотната мисија од 2022 година, успешно ја заврши орбитата околу Месечината и се врати на Земјата. Artemis II е следниот логичен чекор – човекот повторно да ја напушти безбедната орбита на планетата.
Зошто ова има значење
Можеби ќе се прашаш – зошто воопшто? Во време на војни, економски турбуленции и климатски кризи, дали навистина ни треба Месечината?
Јас гледам поинаку. Историјата покажува дека големите цивилизации инвестирале во хоризонтот. Технологиите што ги користиме секој ден – од сензори до материјали – имаат корени во вселенските програми. Но уште поважно, тие мисији создаваат психолошки простор. Потсетуваат дека сме способни за нешто повеќе од дневната политика.
Artemis II е прв чекор кон трајна лунарна орбитална станица – т.н. Lunar Gateway, која ќе служи како мост кон површината на Месечината и подоцна кон Марс. Ова веќе не е трка како во времето на Студената војна. Ова е долгорочна стратегија, со вклучени партнери преку Artemis Accords, договор за мирољубива и кооперативна експлорација на вселената.
Кога ќе полета
Според последните официјални информации од NASA, откако беше откажан првиот датум во февруари, лансирањето на Artemis II се очекува во почетокот на март, 2025 година. Вселенските програми ретко се движат без одложувања – тоа е реалноста на сложените системи. Но насоката е јасна.
И тука, мене лично ми станува интересно. Не затоа што сакам да одам на Месечината. Туку затоа што сакам да живеам во време кога човекот повторно има амбиција да излезе од сопствениот комфор.
