Постојат институции што не се мерат само со бројот на премиери, туку со времето што го преживеале. Албанскиот театар во Скопје е една од нив. Основан во 1950 година како професионален театар на албански јазик во тогашна Народна Република Македонија, денес, во 2025 година, одбележува 75 години постоење – три четвртини век континуирана културна работа.
Тоа не е мал јубилеј. Тоа е историски факт што зборува за истрајност, институционален развој и културна зрелост.
Според официјалните податоци објавени на веб-страницата на театарот, Албанскиот театар функционира како национална установа од јавен интерес во областа на драмската уметност. Неговото седиште е во Скопје и тој е единствената државна професионална театарска институција на албански јазик во земјата.
Историјат – од иницијатива до институција
Формирањето на театарот во 1950 година било дел од пошироката културна политика на поранешна Југославија, која имала за цел да создаде професионални културни институции за различните заедници во федерацијата. Во првите години, ансамблот работел во скромни услови, но со силна ентузијастичка енергија.
Во текот на децениите, театарот развивал постојан актерски ансамбл, режисерска структура и техничка поддршка. Низ неговата сцена поминале генерации актери, драматурзи и режисери што оставиле траен белег врз албанската и македонската културна сцена.
Во 2025 година, со одбележувањето на 75-годишнината, институцијата влегува во редот на најстарите активни театарски установи во државата. За контекст, официјалната рамка и статусот на ваквите национални институции може да се проследи и преку Министерството за култура и туризам на Република Северна Македонија.
Репертоар низ децениите
Репертоарската политика на Албанскиот театар се темели на комбинација од светска драмска класика, албанска драматургија и современи европски текстови. Поставувани се дела од Вилијам Шекспир, Молиер, Антон Чехов, но и од албански автори и современи драматурзи кои обработуваат прашања на идентитет, општествени трансформации и лична слобода.
Она што го прави овој театар значаен е континуитетот. Не станува збор за повремена активност, туку за институција што секоја сезона продуцира нови премиери, одржува репертоар и учествува на фестивали во земјата и регионот.
Неговото тековно работење и најавите за премиери може редовно да се следат на официјалната Facebook страница, каде се објавуваат информации за настани, гостувања и специјални проекти поврзани со јубилејот.
75 години – повеќе од бројка
Седумдесет и пет години не се само календарска линија. Тоа се генерации публика. Тоа се политички системи што се смениле, општествени контексти што се трансформирале, но сцената останала.
Во тие 75 години, Албанскиот театар бил сведок на социјалистичкиот период, транзицијата по 1991 година, новиот уставен и институционален поредок, како и современите европски културни процеси. Малку институции можат да кажат дека ја поминале целата таа историска вертикала без прекин.
Во европски контекст, вакви национални театри се клучни носители на културниот идентитет, што е тема и на Европската театарска конвенција – организација што ги поврзува јавните театри низ Европа.
Театарот како огледало на заедницата
Не сакам да го гледам овој театар само како етничка институција. Тој е дел од културната инфраструктура на државата. Дел од системот што треба да обезбеди културна разновидност, професионална уметничка продукција и простор за јавна дебата.
Театарот е место каде зборот се изговара јавно. А јавно изговорениот збор секогаш носи одговорност.
Кога една институција опстојува 75 години, тоа значи дека има публика. А кога има публика, значи дека има потреба. А кога има потреба – тогаш таа институција не е формалност, туку нужност.
Албанскиот театар во 2025 година не славеше само јубилеј. Тој славеше континуитет.
Извор фото: веб страна на театарот.
