По 178 дена поминати на Меѓународната вселенска станица, астронаутот Ron Garan се врати на Земјата со товар што не може да се измери со килограми. Не беше тоа опрема, ниту податоци од мисија, туку радикално променето разбирање за тоа што значи да се биде човек – и што значи да се биде жител на планетата Земја.
Земјата без граници
Од орбита, на околу 400 километри над површината, Земјата не личи на мозаик од држави, граници и спротивставени интереси. Таа изгледа како единствена, светкава сина сфера, кревка и тивка, суспендирана во темнината на вселената. Нема линии што ги делат континентите. Нема знамиња што означуваат територии. Сè што на Земјата изгледа непремостливо, одозгора исчезнува.
Гаран опишува како од вселената ги набљудувал грмотевичните бури што се распрснуваат низ цели континенти, поларните светлини што се движат како живи завеси над половите, и градските светла што тивко светкаат на ноќната страна на планетата. Но најсилниот впечаток не бил моќта на Земјата – туку нејзината ранливост.
Хартиено тенката заштита на животот
Атмосферата, која го штити целиот познат живот, од орбита изгледа како тенок син ореол – речиси невидлив. Таа „хартиено тенка“ обвивка е сè што стои помеѓу животот и бездната. Сè што дише, расте и преживува зависи од неа.
Токму тој поглед ја предизвикува појавата позната како overview effect – длабока когнитивна промена што многу астронаути ја доживуваат кога ќе ја видат Земјата од вселената. Тоа е ненадејно сознание дека човештвото дели еден единствен, затворен систем. Нема резервна планета. Нема излез. Нема „план Б“.
Преиспитување на приоритетите
По ова искуство, Гаран почнал да ги преиспитува основните приоритети на современото општество. На Земјата, економскиот раст често се третира како врвна цел. Од вселената, таа хиерархија се распаѓа.
Според него, вистинскиот редослед треба да биде:
планетата на прво место, општеството на второ, економијата на трето.
Затоа што без здрава планета, ниту општеството, ниту економијата не можат да постојат.
Земјата како вселенски брод
Гаран често ја споредува Земјата со вселенски брод – брод што носи милијарди членови на екипажот, сите зависни од истите системи за поддршка на животот. И покрај тоа, многумина се однесуваат како патници, а не како чувари, убедени дека некој друг е одговорен за одржувањето на системот.
Од орбита, загадувањето нема националност. Климатските системи не признаваат граници. Штетата направена во еден регион одекнува низ целиот глобален систем. Поделбите што ги браниме на површината едноставно не постојат кога ќе се погледне одозгора.
Практична, а не утописка порака
Пораката на Гаран не е апстрактна, ниту идеалистичка. Таа е длабоко практична. Ако човештвото продолжи да ја третира Земјата како неограничен ресурс, наместо како заеднички систем, последиците нема да бидат локални – ќе бидат универзални.
Гледајќи ја Земјата од вселената, Гаран не се почувствувал мал. Се почувствувал одговорен. Зашто кога еднаш ќе сфатиш дека сите патуваме заедно на истиот кревок вселенски брод, идејата за „ние против нив“ тивко исчезнува.
Останува само една, неизбежна вистина:
постои само – ние.
Користени извори:
- NASA – Astronaut Profiles: Ron Garan
https://www.nasa.gov/astronauts/biographies/ron-garan - Ron Garan – официјална веб-страница
https://rongaran.com/ - TED Talk: Ron Garan – The transformational experience of viewing Earth from space
https://www.ted.com/talks/ron_garan_the_transformational_experience_of_viewing_earth_from_space - Overview Effect – преглед и научен контекст
https://www.nasa.gov/humans-in-space/the-overview-effect/ - Меѓународна вселенска станица (ISS) – официјална страница
https://www.nasa.gov/international-space-station/
