Има една реченица што одамна кружи низ рок-митологијата: „Живеј брзо, умри млад“. Ја повторуваме како фраза, како романтична клетва, како нешто што наводно му прилега на рокенролот. Но кога ќе ја симнеш од плакат и ќе ја ставиш на маса со бројки, таа повеќе не звучи поетски. Звучи студено. И загрижувачки.
Истражувањето на Liverpool John Moores University, спроведено во 2007 година и објавено во Journal of Epidemiology and Community Health, ја потврдува токму таа темна страна на славата. Според нивните податоци, рок-ѕвездите имаат повеќе од два и пол пати поголема веројатност да починат во првите пет години од славата во споредба со просечниот Американец или Европјанин. Пет години. Толку е потребно сонот да се претвори во статистика.
Кога славата станува ризик
Истражувачите анализирале 1.064 музичари, избрани според критериумот „1.000 најдобри албуми на сите времиња“. Во таа група немало само рокери, туку и поп, панк, рап, R&B, електронска музика и new age. И сепак, токму рок-музиката постојано излегува како најризична зона.
Во периодот од 1956 до 2005 година, сто музички ѕвезди од оваа група починале прерано. Стапката на смртност била 7,3% кај жените и 9,6% кај мажите. Но вистинскиот шок доаѓа кога ќе се погледне временската линија на славата. Во првите 25 години по пробивот, ризикот од предвремена смрт се зголемува за околу 70% во однос на општата популација. А во првите пет години – тие се најубиствени – ризикот скока и до 240%.
Кај музичарите кои станале славни меѓу 1960 и 1970 година, бројките се уште побрутални: шансите за смрт во првите пет години биле три и пол пати поголеми, односно околу 350%. Тоа не е романтика. Тоа е аларм.
Дрога, алкохол и митот за неуништливоста
Повеќе од една четвртина од прераните смртни случаи се директно поврзани со дрога и алкохол. Истражувањето покажува и дека американските музичари се позагрозени од европските, што дополнително ја отвора темата за културниот контекст на славата и притисокот што доаѓа со неа.
Водачот на студијата, Mark Bellis, јасно предупредува дека ваквото однесување, ако веќе не може целосно да се искорени, мора да се стави во разумни граници. Влијанието на популарните музичари врз младите е огромно. Тие не се само уметници – тие се модели на однесување. Кога иконите промовираат автодеструкција, публиката тоа го чита како автентичност.
Интересен и вознемирувачки податок од истото истражување е дека едно од десет млади лица изјавило дека сака да стане рокенрол ѕвезда. Прашањето е: дали сакаат музика или мит?
Нема сопирачки во систем што аплаудира на хаосот
Од другата страна на сцената стои медиумскиот и индустрискиот контекст. Paul Stokes, уредник во списанието NME, смета дека дел од проблемот лежи во бруталниот премин од борба за опстанок до ненадеен успех. Години сиромаштија, турнеи без пари, психолошки притисок – а потоа одеднаш сè се случува пребрзо.
Нема механизам што го контролира таквото однесување, вели тој. И уште полошо, живееме во општество кое аплаудира на секоја форма на непримерено и неконтролирано однесување. Колку е поекстремно – толку е „повистинско“. Сцената го наградува падот исто колку и хитот.
Имиња што станаа легенда – и предупредување
Листата на рок-ѕвезди чии смртни случаи се поврзуваат со дрога и алкохол е долга и болна. Janis Joplin, Jimi Hendrix, Jim Morrison, Gram Parsons, Keith Moon, Sid Vicious, Jerry Garcia, Dee Dee Ramone, Rick James, Ol’ Dirty Bastard. Различни жанрови, различни личности, иста траекторија.
Сите тие не умреа затоа што свиреа рок. Умреа затоа што системот околу нив не знаеше – или не сакаше- да ги заштити од сопствениот мит.
Стравот од староста и сцената како судница
На крајот, вреди да се задржиме на едно сурово, но искрено размислување на Dino Dvornik. Неговите зборови се како ладен туш: рокерите се плашат од староста, бидејќи стар рокер на сцена изгледа гротескно. Рокот бара енергија, а дедо не може да ја даде. Затоа умираат млади.
Можеби токму тука лежи суштината. Рокенролот не простува слабост. А времето, на крајот, ги прави сите слаби. Кога единствената вредност е младоста и интензитетот, стареењето станува непријател. А непријателите, во рок-митологијата, не се прегрнуваат – се уништуваат.
