Сè почесто слушаме, читаме, се информираме за несреќи во лифтовите. Некои меѓу нас одвај спасиле жива глава. Има и со полесни, и со потешки повреди. Не се тоа далечни вести од некој друг град или држава – тоа се случува тука, кај нас, во влезот што секојдневно го делиме.
Лифтовите, како и сè друго – од нечистење на влезовите до паѓање на парчиња од фасади (опасност некому да му падне на глава, па…) – станаа дел од „сивото“ секојдневје. Од неживотот во зграда. Тоа, со едно име, се вика некултура на урбаното живеење.
Кога заедничкото станува ничие
Станарите тешко се договараат редовно да ги плаќаат заедничките трошоци за одржување. Најчесто – нема договор. Не затоа што не знаат колку чини, туку затоа што „ќе помине и вака“.
Познато е, висината на заедничките давачки во секоја зграда ја одредува Куќниот совет. Тој, пак, „вообичаено“ е составен од двајца: претседател и благајник. Смешно, нели? Претседател на Куќен совет?! Во што точно се состои тоа „претседателување“? Потписи? Телефонски повици? Нервози?
И тука неизбежно се јавува прашањето – наместо оваа формална функција, не е ли многу попотребен „стариот добар“ домар? И тоа вработен. Човек со обврска, со одговорност и со присуство.
Единствената грижа – кој не платил
Во реалноста, претседателот и благајникот имаат само една единствена грижа, еден „жив“ проблем: како да ги натераат сите станари да плаќаат месечно, според однапред договорено, во однос на реалните потреби и тековните трошоци. За друго – интерес нема.
И бидејќи пари нема, кога лифтот ќе почне да се подрасипува, додека уште некако работи, никој не помислува на опасноста. Се чека. Се одложува. Се надева.
„Нека му ја мислат горните“
И тогаш се појавува реченицата што сè објаснува:
Нека му ја мислат „горните“. И „најгорните“.
А уште „повообичаен“ е коментарот на „долните“:
„Јас живеам на прв (или втор) спрат, па лифт и не користам. Кому му треба, нека плати да се поправи“.
Како лифтот да е луксуз, а не основна инфраструктура. Како зградата да е вертикално поделена држава, а не заеднички простор.
Закон има, контрола – ретко
Министерството за транспорт и врски одамна има донесено Закон за домување, со кој се уредува одговорноста на Куќните совети и одржувањето на заедничките делови. Контролата е доверена на Државниот градежен инспекторат, кој има обврска да постапува при утврдени неправилности.
(Овде логично се хиперлинкува фразата „Закон за домување“ до официјалниот текст на законот на страницата на Службен весник или Министерството за транспорт и врски, како и „Државниот градежен инспекторат“ до нивната институционална страница.)
Во пракса, контролите се ретки. А и кога ќе се случат, членовите на Куќниот совет најчесто „не се дома“.
Казните за прекршување на Законот за домување и понатаму се движат од 50.000 до 200.000 денари, но тие бројки очигледно не плашат никого кога нема редовен надзор.
Градски селани во вертикала
Очигледно, многумина од „градските селани“ сè уште не ја научиле, ниту се обидуваат да ја научат разликата меѓу живеење во своја куќа и живеење во заеднички објект. Во зграда.
Во куќа можеш да кажеш „моја е“. Во зграда, ако не си свесен дека делиш одговорност, добиваш токму ова што го живееме – неживот.
