АНГЕЛОТ ШТО ИЗВАДЕ КАМЕН ОД МОРЕ
Кога милоста се судира со редот
Има приказни што не се само приказни. Има зборови што стојат во народната меморија како камен среде море – тврди, едноставни, а во нив скриен живот. Оваа за ангелот што изваде камен од море е токму таква.
Го пратил Господ ангелот за да му ја земе душата на еден човек. Ангелот влегол во куќата – и што видел? Пет дечиња, дробни, наредени околу татко си. Сите со очи вперени во него, сите плачат. Лични како ангелчиња, ама голи и боси. Од сиромаштија. Мајката во искинати алишта. Тишина што боли.
И тука ангелот не останува само извршител. Станува сведок. Станува човек во моментот кога ќе му се нажали. Наместо на сиромајот, оди кај еден старец – веќе догруан, престарен – и од него ја зема душата. Па ја носи пред Бога.
И тука почнува вистинската лекција.
Што гледаме ние, а што гледа Бог
Господ го прашува – зошто не му ја зеде душата на оној за кого те пратив? А ангелот одговара едноставно – пред тебе, Господи, лага не бидуат. Ми се нажали за децата. За жената. За голотијата и солзите.
Тоа е моментот кога милоста се судира со редот. Со поредокот. Со нешто што е поголемо од нашата непосредна емоција.
И тогаш доаѓа наредбата – влези во најдлабокото море и извади еден камен.
Ангелот влегува. Го вади каменот. Го крши. Внатре – црв. Жив. Се превртува.
„Кој го рани него?“ – прашува Господ.
„Ти, Господи.“
И тука се отвора нешто што не е само религиозна порака, туку егзистенцијална вистина. Ако Бог го храни црвот во каменот, во најтврдиот и најзатворениот простор, тогаш зарем нема да се погрижи и за човекот? За шест души? За пет деца и една жена?
Оваа логика не е наивна. Таа е стара колку и самиот текст на Библијата, каде во Евангелието според Матеј стои дека „погледнете ги птиците небесни“ – ниту сеат, ниту жнеат, а се хранат. Истата мисла постои и во Куранот – Бог е „Ар-Раззак“, Оној што обезбедува. Ова не се теолошки детали. Ова се цивилизациски идеи што го обликувале човечкото разбирање за доверба и ред.
Нашата грешка – мислиме дека знаеме сè
Најсилната реченица во приказната е последната: „мојте скришни работи никој не ‘и знаит“.
Е тука сме ние. Денешни, модерни, информирани. Со статистики, со податоци, со анализи. Веруваме дека ако нешто изгледа трагично – тогаш мора да е неправда. Ако нешто е сиромаштија – тогаш мора да е крај. Ако нешто е загуба – тогаш мора да е апсурд.
Но приказната не ја брани сиромаштијата. Не ја романтизира болката. Таа ни става граница. Ни вели – твојата перспектива е ограничена.
Во психологијата постои поимот „когнитивна пристрасност“ – тенденцијата да носиме заклучоци врз основа на делумни информации. За тоа зборува и Encyclopaedia Britannica – cognitive bias. Ние гледаме еден момент, еден кадар од животот, и мислиме дека ја знаеме целата приказна.
А не ја знаеме.
Каменот во морето – метафора за доверба
Мене оваа приказна секогаш ме враќа на една едноставна мисла – не сме ние тие што ја држат целата карта на постоењето. Постојат слоеви под површината, како црвот во каменот, што живее таму каде што логиката вели дека нема услови за живот.
Во теологијата ова се нарекува промисла – божествено управување со светот. Во филозофијата би го нарекле доверба во редот на битието. Во секојдневието – прифаќање дека не сè е под наша контрола.
И тука доаѓа најтешкиот дел – не да веруваш кога сè ти оди добро, туку да не го прогласиш за апсурд она што не го разбираш.
Ангелот научил лекција. Не дека милоста е погрешна. Туку дека милоста без разбирање на целината може да биде кратковида.
И затоа приказната не е за смртта. Не е ни за сиромаштијата. Таа е за границата на нашето знаење.
И можеби за тоа дека понекогаш, пред да судиме, треба да се сетиме на каменот од морето.
Ангелот што изваде камен од море
Го пратил Господ ангелот за да му земат душата на еден чоек. Едно влегол в куќи, ‘и видел пет дечиња дробни околу татка си наредени сите и в очи му се пулиле и плакале. Сите пет биле лични како некои ангелчиња. Од голема сиромаштија сите биле голи и боси, така и мајка му била во искинати алишта.
Кога видел ангелот оти сите плачат и многу сиромаси сет, му се нажалило и отишол при некој стар чоек, веќе што бил догруан (престарен) и од него му ја зел душата, та му ја однесол пред Бога.
Кога видел Господ оти ангелот не му ја зел душата на сиромајот, ами од стариот, му рекол:
-Заошто, ангеле, не му ја зеде душата од сиромајот, за кого те пратив, туку му ја зеде од стариот, кај што не те пратив?
-Е, пред тебе, Господи, лага не бидуат- му рекол ангелот.- Ми се нажали за петте деца и жената му, што плачеа и дека ‘и видов сите голи и боси.
-Ја влези ангеле во најдлабокото море да ми изваиш еден камен- му рече Господ.
Влегол ангелот и изваил еден камен. Господ го натерал да го окршит и откоа го окршил, ето ти еден црв во каменот, туку се преаќал.
-Еј ангеле, виде оти во најздравиот камен имало еден црв? Кој го ранит него внатре, знаиш?
-Ти, Господи,- му рекол ангелот- го раниш. Да ми простиш оти ти грешив.
-Е, кога јас го ранам црво во каменот, ами не ќе можам шес души чоечки да ранам? Ај однеси му ја душата на стариот и земи му ја на сиромајот, оти мојте скришни работи никој не ‘и знаит.
(Запишал: Марко Цепенков)
