Што се меми – и зошто не се шега
Можеби зборот „меми“ денес ти звучи како нешто лесно, смешно и интернетско. Нешто што се појавува на социјалните мрежи, те насмејува, па исчезнува. Ама вистината е поинаква и многу постара од Интернетот. Терминот „мем“ уште во 1976 година го воведе Ричард Давкинс, во својата култна книга Себичниот ген. И тука почнува приказната која, ако еднаш ја видиш, тешко се „одгледува“ од умот.
Давкинс зборува за мемите како за културен еквивалент на гените. Значи, повторно имаме работа со нешто што се реплицира, се пренесува, опстојува или исчезнува. Само што, наместо низ телото, мемите патуваат низ умот.
Мемот како жива информација
Мемот е единица на информација што живее во мозокот. Тој може да се префрли од мозок во мозок, од книга во мозок, од екран во мозок и обратно. Денес, исто толку лесно, и од компјутер на компјутер. Со други зборови, мемите се идеи, верувања, информации и обрасци на однесување што се пренесуваат преку збор, слика, звук, повторување и имитација.
Ако сакаш формална дефиниција, ќе ја најдеш во поимот „меметика“, кој детално е обработен на страницата за memetics на Википедија. Но суштината е едноставна: мемите се однесуваат како гени. Се копираат, се мутираат и се селектираат.
Природна селекција на идеи
Не преживуваат сите идеи. Некои се појавуваат, кратко се шират и исчезнуваат. Други опстојуваат со генерации, се приспособуваат, се маскираат, менуваат форма и стануваат дел од културата. Тоа е натурална селекција, само не биолошка, туку културна.
Денес најочигледен пример за ова е YouTube, каде видео-мемите доминираат во количина и влијание, а веднаш зад нив доаѓаат сликите и кратките текстуални формати. Но механизмот е ист и кај религија, политика, мода, брендови или животни стилови.
Мемплекси – кога мемите се здружуваат
Како што гените не функционираат изолирано, така ни мемите не пловат сами. Тие се здружуваат во мемплекси – цели комплекси од идеи, правила, верувања и навики што меѓусебно се поддржуваат. Културата, во суштина, е збир од вакви мемплекси што плутаат низ времето.
Еден мем сам тешко опстанува. Но кога ќе се вгради во мемплекс – на пример, во идеологија, бренд-идентитет или животна филозофија – добива поголема шанса за ширење и долговечност. Затоа микро-културите, модните трендови, политичките ставови и корпоративните вредности се однесуваат како живи системи што се борат за простор во умот.
Имитирање наместо размислување
Клучниот збор овде е имитација. Луѓето најчесто не „измислуваат“ идеи, туку ги копираат. Колку е покопирана една идеја, толку е поуспешна. Колку е поверна копијата и колку повеќе луѓе ја прифатиле, толку мемот има поголема селекциона предност.
Затоа најлесно се имитираат луѓе со моќ, статус и влијание. Не затоа што се во право, туку затоа што мемите што ги носат веќе имаат предност во натпреварот.
Мемите како вируси на умот
Кога мемите ќе почнат да живеат свој живот, можеме слободно да ги наречеме „вируси на умот“. Идеи како мора да го имаме токму овој автомобил, да носиме ваква облека, да слушаме одредена музика или да купуваме конкретни брендови – не се наши оригинални мисли. Тие се меми што сме ги презеле со имитирање.
Голем дел од нашите уверувања, иако ни изгледаат лични и автентични, всушност се резултат на меметичка инфекција.
Маркетингот како меметички менаџмент
Токму затоа маркетингот функционира. Успешна е онаа порака што носи мем со силна селекциона предност. Ако рекламата е доволно постојана, точна и масовна, мемот ќе се врежи во умот и ќе почне сам да се реплицира.
Меметичкиот менаџмент е суштински дел од пропагандата, маркетингот и медиумската стратегија. Информациите што секојдневно ги читаме, гледаме и слушаме се резултат на мемски избор, пренесен преку книги, телевизија, компјутери и телефони.
Интернетот како совршена меметичка машина
Никогаш во историјата мемите не се ширеле побрзо и попрецизно од денес. Интернетот овозможува огромен број меми да постојат во мал простор, да патуваат на огромни оддалечености и да се копираат со речиси совршена точност.
Но со забрзувањето доаѓа и засилен натпревар. Мемите што немаат технолошка поддршка, медиумска моќ или доволно брз пренос – исчезнуваат.
Кој навистина мисли во нас
И тука доаѓаме до непријатниот заклучок. Можеби немаме толку „наши“ идеи колку што сакаме да мислиме. Можеби ние не ги користиме мемите, туку мемите нè користат нас. Нив не им е важен носачот – дали е тоа мозок, книга, екран или алгоритам. Важно им е само едно: да се реплицираат и да освојат што поголем дел од идејниот простор.
