Убавината е минлива? Да, надворешната. Онаа што е на нас, надвор од нас, кај другите и околу нас. Таа што прва ја забележуваме, што прва ја губиме. Најпрво со годините, а потоа со сѐ друго што животот го додава без да праша. Но не и внатрешната. Не онаа што живее во нас и со нас дури нѐ има. Онаа што не ја гледаме веднаш, туку ја откриваме со време, во други и во себе, секој според своето време.
Таа внатрешна убавина не старее на ист начин. Не бледнее со светлина, ниту со сенка. Таа се продлабочува. И токму таа го заморува поетот. Не минливата, туку трајната. Испеана, насликана, раскажана и докажана низ вековите. Не како форма, туку како смисла.
Убавината како прашање, не како одговор
Колку е убавината интересна за промислување и домислување? Колку е плодна за мудрост? Надворешната речиси никогаш не била и не е. Таа е очигледна, лесна, потрошлива. Внатрешната секогаш. Таа бара време, тишина и внимание. Бара да застанеш. Да гледаш подлабоко од површината.
Не е случајно што уште во раниот модернизам Френсис Бекон забележал дека нема вонредна убавина без нешто необично во пропорциите. Како да ни кажува дека совршенството без пукнатина е здодевно, а убавината без ризик е празна. Оваа мисла денес добива нов контекст и во естетиката и во психологијата, каде што асиметријата и несовршеноста се сметаат за клучни елементи на автентичноста.
Внатрешната убавина и моралната тежина
Кога Реми де Гурмон вели дека убавината може да го трогне и најтврдото срце, тој не мисли на лице или тело. Мисли на гест, на збор, на постапка. На нешто што продира таму каде што разумот не стигнува. Истото го чувствуваме и кај Фјодор Михајлович Достоевски, кога тврди дека убавината ќе го спаси светот. Денес, во време на алгоритми, филтри и дигитални маски, оваа реченица звучи речиси наивно. А всушност е радикална. Таа не зборува за естетика, туку за етика.
Современите истражувања во психологијата го потврдуваат тоа. Концептот на inner beauty се поврзува со емпатија, морална интегритетност и долгорочно чувство на смисла, како што е обработено во анализите на American Psychological Association.
Убавина без ум, форма без смисла
Што вреди прекрасно чело ако зад него нема ум, прашува Максим д’Камп. Прашање што денес може слободно да се прошири: што вреди совршена форма ако зад неа нема содржина? Ако нема мисла, одговорност, човечност? Цицерон одамна предупредува дека цртите на душата се поубави од цртите на телото, а Рене Декарт оди чекор понатаму и вели дека само вистинитото е убаво. Денес, во ера на симулации и визуелна хиперпродукција, оваа мисла звучи како морална опомена.
Парадоксот на грдотијата
Иронично, но прецизно, Малколм де Казал забележува дека убавите се убави само затоа што се опкружени со грди. Контрастот ја создава вредноста. А Оноре де Балзак сурово потсетува дека грдотијата има едно предимство над убавината – таа останува. Овие мисли денес може да се читаат и низ призмата на социјалните мрежи, каде што визуелната убавина се троши побрзо од било кога, додека карактерот, добар или лош, се памети.
Длабочина, интерес и љубов
Кога Фридрих Хебел вели дека убавината е длабочина на површината, тој не ја негира формата, туку ја продлабочува. Емануел Кант додава дека убаво е она што ни годи без интерес, со што ја поставува убавината над користа, над калкулацијата. А Рабиндранат Тагоре можеби најнежно советува: о убавино, барај го својот лик во љубовта, а не во огледалото што ти ласка.
Во оваа реченица има нешто што денес ни недостасува. Не совет за изглед, туку за насока. Не каде да гледаме, туку како да живееме.
