fbpx Прескокни до главната содржина

21 ноември – човекот првпат полетува, мост го менува Њујорк, а ARPANET ја отвора патеката кон интернетот

21 ноември - човекот првпат полетува, мост го менува Њујорк, а ARPANET ја отвора патеката кон интернетот

Дваесет и први ноември има нешто што ретко го нудат календарските датуми: неколку настани што навистина изгледаат како премин од еден свет во друг. Во Париз двајца луѓе првпат се одвојуваат од земјата во слободен лет со балон. Во Америка една жена влегува во Сенатот иако ќе остане таму само еден ден. Во Њујорк се отвора мост што ќе стане дел од силуетата на градот, а неколку години подоцна трајна компјутерска врска меѓу UCLA и Stanford Research Institute ќе стане дел од технолошката предисторија на интернетот. На истиот датум подоцна ќе дебитира и „Rocky“, а Nintendo DS ќе покаже дека екран на допир може да стане централна идеја на масовна гејмерска машина.

1783 – Луѓето првпат летаат слободно над земјата

На 21 ноември 1783 година Jean-François Pilâtre de Rozier и François Laurent, Marquis d’Arlandes, полетале со балон на топол воздух изработен според идејата на браќата Montgolfier. Тоа бил првиот слободен лет со луѓе – без јажиња што го држат балонот прицврстен за земјата.

Летот траел околу дваесетина минути, а балонот минал неколку километри над Париз. National Air and Space Museum го наведува овој настан како моментот кога човекот навистина влегол во ерата на воздушниот лет.

Особено необична била самата технологија. Воздухот во балонот се загревал со отворен оган од слама и друг материјал, па екипажот морал не само да лета туку и да внимава леталото да не се запали. И навистина – за време на летот избувнал мал пожар што успеале да го изгаснат.

Денес летот со балон изгледа романтично и мирно. Во 1783 година бил радикална промена во човечката перспектива: за првпат човек не ја гледал земјата од планина или кула, туку од машина што слободно се движела низ воздухот.

1922 – Првата жена влегува во Сенатот на САД – и останува само 24 часа

На 21 ноември 1922 година Rebecca Latimer Felton положила заклетва и станала првата жена што служела во американскиот Сенат. Имала 87 години.

Нејзиниот мандат бил речиси симболичен. Била именувана за да пополни испразнето место, а новоизбраниот сенатор Walter George веќе чекал да ја преземе функцијата. Тој го одложил своето полагање заклетва за еден ден, па Felton можела формално да седне во Сенатот.

историјата на Сенатот на САД ја бележи нејзината служба од само 24 часа. Настанот, сепак, отворил симболична врата во институција во која дотогаш немало жена сенатор.

Нејзиното наследство не е едноставно. Felton била активна за правото на жените да учествуваат во политиката, но истовремено застапувала расистички и сегрегационистички ставови. Тоа ја прави добар пример дека историскиот „прв“ не мора автоматски да биде морално едноставен херој. Можно е еден човек да урне една бариера и истовремено да брани друга.

Прочитај и за ... >>  Се случи на денешен ден: 14 април

1964 – Verrazzano-Narrows Bridge ги поврзува Brooklyn и Staten Island

На 21 ноември 1964 година за сообраќај бил отворен горниот кат на Verrazzano-Narrows Bridge, мостот што ги поврзал Brooklyn и Staten Island преку теснецот Narrows.

Во моментот на отворањето неговиот главен распон од 4.260 стапки бил најдолгиот висечки распон во светот. Градскиот совет на Њујорк го бележи 21 ноември 1964 година како денот на отворањето и наведува дека на проектот работеле околу 12.000 луѓе.

Мостот не е интересен само поради рекордите. Тој го менува движењето низ градот, ја зголемува достапноста на Staten Island и станува еден од клучните транспортни премини во Њујорк. Денес е препознатлив и по тоа што преку него започнува New York City Marathon.

Големите мостови се добар пример како инфраструктурата го менува градот без да бара внимание секој ден. Откако една врска ќе стане нормална, брзо забораваме дека некогаш патувањето меѓу две точки изгледало сосема поинаку.

1969 – ARPANET добива трајна врска меѓу два компјутерски центри

На 21 ноември 1969 година била ставена во функција трајната ARPANET врска меѓу UCLA и Stanford Research Institute во Калифорнија.

Првата порака меѓу овие две локации била испратена уште на 29 октомври. Но Computer History Museum го наведува 21 ноември како ден кога првата ARPANET врска била пуштена во постојана употреба.

ARPANET бил експериментална компјутерска мрежа изградена околу идејата информациите да се поделат на пакети и да патуваат низ мрежа наместо преку една фиксна комуникациска линија. До крајот на 1969 година мрежата имала четири јазли, а DARPA токму оваа рана четиричлена мрежа ја опишува како основа од која подоцна ќе се развие интернетот.

Важно е да се направи разлика: ARPANET не бил интернетот каков што го знаеме денес, а World Wide Web ќе се појави дури две децении подоцна. Но основната идеја дека различни компјутери можат да комуницираат преку заедничка пакетна мрежа е еден од темелите на дигиталниот свет.

1976 – „Rocky“ тргнува од мала приказна и станува еден од најголемите спортски филмови

На 21 ноември 1976 година во Њујорк премиерно бил прикажан „Rocky“, филмот што Sylvester Stallone го напишал и во кој ја играл главната улога.

Приказната е намерно едноставна: Rocky Balboa е боксер од Philadelphia кој не изгледа како идниот светски шампион. Кога неочекувано добива можност да се бори против шампионот Apollo Creed, неговата најголема цел не е дури ни победата – сака да издржи до крај и да докаже дека не е „само уште еден никој“.

American Film Institute го наведува 21 ноември 1976 година како датум на њујоршката премиера. Филмот подоцна ќе освои Oscar за најдобар филм и ќе создаде франшиза што ќе трае со децении.

Но причината поради која „Rocky“ преживеал не е само боксот. Тоа е приказна за човек што не бара магично да стане најдобар, туку да стигне до точка во која самиот ќе знае дека не се откажал. Токму затоа монтажата со скалите пред Philadelphia Museum of Art стана многу повеќе од филмска сцена – се претвори во визуелен симбол на дисциплина и упорност.

Прочитај и за ... >>  Водата, млекото и утринската чаша: што навистина значи добра хидратација

1996 – Телевизијата добива светски ден токму кога интернетот почнува да ѝ ја менува иднината

На 21 ноември 1996 година во Обединетите нации започнал првиот World Television Forum, на кој медиумски професионалци разговарале за улогата на телевизијата во информирањето, политиката и културата.

Подоцна истата година Генералното собрание на ОН го прогласило 21 ноември за World Television Day. Обединетите нации објаснуваат дека датумот не е замислен како прослава на телевизорот како уред, туку на телевизијата како средство за комуникација и обликување на јавното мислење.

Има и добра историска иронија. Во 1996 година телевизијата сè уште била доминантен масовен медиум, но токму тогаш интернетот веќе почнувал да создава сосема поинаков модел на комуникација. Денес видеосодржината е на телефон, лаптоп, платформа и социјална мрежа, а границата меѓу „телевизија“ и „интернет-видео“ станува сè помалку јасна.

2004 – Nintendo DS покажува дека екранот може да биде и контролер

На 21 ноември 2004 година Nintendo DS започнал да се продава во Северна Америка. На прв поглед изгледал чудно: два екрана поставени еден над друг, при што долниот бил чувствителен на допир и можел да се користи со мало пенкало – stylus.

Nintendo го наведува 21 ноември 2004 година како северноамерикански датум на лансирање. Компанијата подоцна ќе продаде повеќе од 150 милиони уреди од семејството DS.

Вистинската важност на конзолата не била само во графиката или игрите. Таа го проширила кругот на луѓе на кои им се обраќале видеоигрите. „Nintendogs“, „Brain Age“, „Cooking Guide“ и други необични наслови им покажале на издавачите дека интерактивната забава не мора секогаш да биде направена само за традиционалниот гејмер.

Екранот на допир денес ни изгледа сосема природно затоа што телефонот го користиме со прст. Во 2004 година идејата да се допира самиот екран како главен начин на интеракција сè уште била доволно необична за да биде централна продажна карактеристика.

Дваесет и први ноември така изгледа како мала историја на човечкото проширување на границите. Прво човекот се одвојува од земјата. Потоа жена влегува во институција од која жените дотогаш биле отсутни. Мост спојува делови од градот, компјутерите почнуваат трајно да се поврзуваат во мрежа, еден филм покажува зошто публиката сака приказни за аутсајдери, телевизијата станува глобална тема, а Nintendo го претвора допирот во команда. Во сите случаи идејата е слична: нешто што претходно изгледало како граница станува само следниот чекор.

За авторот: Соња Димитровска

Креативен и стратешки дигитален маркетер, специјализирана за социјални медиуми и ефективни дигитални кампањи. Како акаунт менаџер, таа обезбедува јасна комуникација со клиентите и сигурна координација со тимот за постигнување мерливи резултати.

За повеќе написи од авторот кликни тука.

Важна напомена: Сите права се задржани. Не е дозволено какво било преземање, копирање, објавување или преработка на делови или цели содржини од овој портал без претходно одобрение од авторот, редакцијата и/или издавачот. За секоја повреда на авторските и сродните права, Паноптикум го задржува правото да побара надомест и соодветна правна заштита.

Уредничка напомена: Во подготовката на содржината може да се користи дигитална/AI асистенција како помошна алатка за јазична, структурна, истражувачка или визуелна обработка. Финалниот текст е уреднички прегледан и објавен под одговорност на авторот и/или редакцијата. Главната илустрација на написот може да биде фотографија, авторска/архивска слика или AI-генерирана концептуална илустрација создадена за визуелна поддршка на текстот.