Постојат моменти кога човек е убеден дека токму сега се искачува кон врвот. Добива работа што долго ја посакувал, завршува нешто големо, се вљубува, станува родител, се преселува, освојува признание, заработува повеќе од кога било. Светот одеднаш изгледа како да се отворил пред него. Има чувство дека стигнал некаде.
Проблемот е што животот ретко ни кажува кога навистина сме на врв. Често го дознаваме тоа многу подоцна.
Врвот што го препознаваме дури кога ќе помине
Некој обичен летен ден, поминат со луѓе кои тогаш ни изгледале секојдневни, по дваесет години може да стане една од најдрагоцените точки во нашето сеќавање. Ручекот во куќата на родителите. Дворот во кој сè уште биле живи сите што сме ги сакале. Разговор без голема тема. Патување на кое ништо спектакуларно не се случило. Тогаш не сме знаеле дека сме биле на врв. Сме мислеле дека животот допрва доаѓа.
Во тоа има нешто сурово, но и убаво. Ние постојано ја бараме големината во исклучителното, а животот ја крие во нешта што изгледаат премногу обично за да им обрнеме внимание.
Фотографиите најдобро го откриваат тој парадокс. Гледаме стара слика и одеднаш сфаќаме дека пред нас стои цел еден исчезнат свет. Луѓето биле помлади. Некој кој денес го нема седи на масата. Телото што денес се движи побавно тогаш било силно. Детето што го држиме во раце одамна станало возрасен човек.
А ние, во моментот кога била направена фотографијата, веројатно сме размислувале за нешто сосема неважно.
Најопасната идеја за врвот
Современата култура сака животот да го претставува како скала. Учиш, напредуваш, заработуваш, градиш кариера, купуваш, постигнуваш, освојуваш. Секоја година треба да бидеш малку повисоко од претходната. Ако можеш – побогат. Повлијателен. Поуспешен. Позабележлив. Во таа слика врвот е место од кое сите други можат да те видат.
Но човек може да стигне многу високо и сепак да почувствува дека пристигнал на погрешна планина.
Има луѓе кои токму во моментот на својот најголем професионален успех првпат јасно гледаат колку нешта оставиле зад себе. Пријателства што се истенчиле. Деца што пораснале додека тие биле зафатени. Здравје кое било третирано како неисцрпен ресурс. Денови што биле жртвувани за некое идно време во кое, наводно, конечно ќе почне вистинскиот живот. Само што идниот живот не доаѓа како посебна сезона. Тој се троши додека го чекаме.
Искачувањето понекогаш е поважно од врвот
На планина човек брзо разбира нешто што во секојдневието лесно го заборава: врвот трае кратко. До него се оди со часови. Понекогаш со денови. Самото стоење на највисоката точка може да трае петнаесет минути. Потоа мора да се тргне надолу.
Слично е и со големите животни цели. Дипломата се зема во еден ден, а студирањето трае со години. Книгата се објавува во еден миг, а се пишува со месеци или години. Победата се случува во последните секунди, но зад неа стојат илјадници часови во кои никој не гледал. Детето се раѓа во еден ден, но родителството потоа станува цел еден живот.
Ако смислата ја врземе само за врвните моменти, поголемиот дел од сопствениот живот ќе го прогласиме за чекалница. Токму тука можеби се крие една од најголемите човечки заблуди: постојано мислиме дека сме „на пат“ кон нешто, како сегашниот живот да е само подготовка. А тој веќе се случува.
Постојат и врвови што никој не ги гледа
Не секој животен врв доаѓа со аплауз. Понекогаш врв е денот кога човек после долг период повторно станува од кревет со желба да живее. Денот кога конечно кажува „не“. Кога заминува од место што го понижувало. Кога престанува да бара туѓо одобрување. Врв може да биде и помирувањето со нешто што не можеме да го промениме.
Да се грижиш за стар родител. Да останеш покрај некого кога нема што да добиеш од тоа. Да почнеш одново на педесет години. Да признаеш дека си погрешил. Да се откажеш од амбиција која некогаш ти изгледала како смисла на животот.
Таквите победи ретко се фотографираат. Нема публика, нема награда, нема биографска реченица што ќе ги забележи. А сепак, токму тие понекогаш се највисоките точки до кои човек стигнува.
Спуштањето не значи пораз
Ниту една планина нема бесконечен врв. По искачувањето доаѓа спуштање, а нашата култура има голем проблем со таа едноставна вистина.
Стареењето го толкуваме како губење. Пониската позиција како назадување. Помирниот живот како недостаток на амбиција. Повлекувањето од јавноста како исчезнување. Но не секое спуштање е пад.
Некои нешта ги гледаме појасно токму кога престануваме да се искачуваме.
Во младоста врвовите се далечни и блескави. Имаме впечаток дека таму горе нè чека некоја конечна верзија од нас самите – посигурна, поспокојна, помудра. Подоцна човек сфаќа дека таква конечна верзија не постои.
Секој освоен врв отвора поглед кон други планини. И тоа не мора да биде трагедија. Може да биде ослободување.
Можеби највисокото место е доволноста
Постои една точка во животот што ретко ја нарекуваме успех: моментот кога нешто ни е доволно. Доволно пари. Доволно признание. Доволно докажување. Доволно трчање по туѓи очекувања. Тоа „доволно“ не е капитулација. Понекогаш е знак дека конечно сме разбрале што вреди да го носиме со себе. Бидејќи човек кој постојано мора да оди повисоко никогаш нема да има врв. Ќе има само следна височина.
Можеби зрелоста започнува токму тогаш кога престануваме да го мериме животот според надморската височина. Кога ќе разбереме дека имало врвови што сме ги поминале без да ги забележиме. Дека некои допрва доаѓаат. Дека други веќе не ни се важни.
И дека најубавиот поглед понекогаш не се отвора од највисокото место, туку од она на кое конечно немаме потреба да се искачуваме понатаму.
