Решението на сѐ поакутниот проблем со „чистата енергија“ навистина може значајно да се потпре на ветерот, но важно е да се разликуваат теоретскиот потенцијал од реално изводливата глобална трансформација (поради мрежа, складирање, дозволи, простор и прифаќање од јавноста).
1) Што велеше „старата“ студија – и што останува валидно
Често цитираниот научен труд од група поврзана со Стенфорд/истражувачи во областа на атмосферската физика направи глобална проценка на потенцијалот и заклучи дека ветерот како ресурс е доволно голем за да ги покрие светските потреби од енергија (односно дека постои огромен „ветровен фонд“), при што се појавува и популарната идеја дека релативно мал дел од тој потенцијал би можел да замени голем дел од фосилната енергија. Stanford University+1
Она што денес се смета за клучна дополна е: „има доволно ветер“ не значи дека е лесно/брзо да се изгради инфраструктурата за да се претвори тоа во стабилна енергија „24/7“ без паралелни решенија (паметни мрежи, интерконекции, батерии, флексибилна потрошувачка, други обновливи извори).
2) Денешната слика во светот: растот е огромен, но не е доволен за климатските цели
Во реалноста, ветерната енергија од „недоволно искористена“ премина во еден од столбовите на електроенергетската транзиција.
- Во 2024 светот инсталираше рекордни 117 GW нова ветерна моќност, а вкупната глобална моќност достигна околу 1.136 TW. Reuters+1
- И покрај рекордот, индустријата предупредува дека темпото сè уште е далеку од тоа што е потребно за глобалните цели за 2030. Reuters
- Според Ember, во 2024 ветерот учествува со околу 8% од глобалното производство на електрична енергија (солар 7%, хидро 14%, нуклеарна 9%; „чиста“ струја над 40% вкупно). Ember Energy
- Според IRENA, глобалната инсталирана моќност на ветер (onshore+offshore) е околу 1.131 GW до 2024, а производството продолжува да расте силно. IRENA
3) Корекција на застареното тврдење „Германија има 37% од светските капацитети“
Ова денес не е точно (важело во рани фази на пазарот). Во 2024/2025, Кина доминира по инсталации и капацитети, а во светскиот врв стабилно се Кина, САД, Германија, Индија, со тоа што Бразил влезе многу високо во рангирањето во понови години. Reuters+2REN21+2
4) Каде има најдобри „ветровни ресурси“ – и што се смени во разбирањето
Генерално и денес важи дека крајбрежја и отворени рамнини имаат силни ветрови, а „џебови“ со врвен потенцијал има во Северна Европа (Северно море), делови од Северна Америка, јужни делови на Јужна Америка, и др.
Но, во 2020-тите особено се промени фокусот:
- Offshore ветерот стана огромен „втор мотор“ за Европа и Азија. До крајот на 2024 има околу 83 GW offshore глобално. gwec.net+1
- Кина е и тука водечки играч (и по изградба, и по индустриски капацитет). The Guardian+1
5) Политиките: од „Кјото“ кон „Париз“, енергетска безбедност и индустриска политика
Интересот на ЕУ беше поврзан со Кјото, но денес рамката е поширока: Парискиот договор, „Fit for 55“, REPowerEU (по енергетската криза), плус индустриски политики за домашни синџири на снабдување (пример: европски напори за „net-zero“ индустрија). Како резултат, главните теми се:
- декарбонизација (CO₂),
- енергетска независност/безбедност,
- брзо издавање дозволи и мрежни приклучоци,
- стабилни аукциски модели.
Како пример за „модерна“ корекција на политиките: во Обединетото Кралство, по проблематични аукции, државата ги коригираше ценовните капи (strike prices) за ветер за да се усогласат со реалните трошоци. WindEurope+2Reuters+2
6) Критиките: „грдат пејзаж“, „убиваат птици“, „скап приклучок“ – што покажуваат поновите сознанија
Овие критики и денес постојат, но „сликата“ е попрецизна:
- Птици и биодиверзитет: постои ризик, но има се повеќе докажани мерки за намалување на судири, особено „shutdown on demand“ и системи за детекција, кои во одредени случаи намалуваат смртност многу значајно со минимална загуба на производство. tethys.pnnl.gov+2thebiodiversityconsultancy.com+2
- Мрежа и приклучоци: ова е реална кочница – многу проекти каснат не поради турбината, туку поради трансмисија, дозволи и капацитети за приклучување (ова денес е една од најголемите „тврди“ бариери во Европа и глобално). IEA+1
7) „Мини ветерници“ за мали земји: добра идеја, но селективно
Предлогот за индивидуални/мини ветерници е логичен, но најновите анализи се понијансирани: малите турбини можат да имаат смисла само таму каде што има доказан локален ветровен ресурс, добра позиција и (идеално) стимулации/поддршка; инаку повратот може да биде долг. Современите академски и практични извори често зборуваат за поврат од повеќе години и нагласуваат потреба од точна проценка на локацијата. ScienceDirect+2NEDES Solar Installation Services+2
Македонија: „брзо ефектуирано“ веќе почна да се случува
Добрата вест е дека Македонија се движи во добар правец:
- Богданци (државен проект) е клучен столб, а во 2025 има конкретни чекори за втора фаза со проширување (дополнителни MW и годишно производство). WBIF+2esm.com.mk+2
- Богословец е првиот приватен ветерен парк, со 36 MW, пуштен во работа (2024). WBIF+1
- Во 2025 е започната изградбата на дополнителни капацитети-трет ветерен. Balkan Green Energy News
