На северот на Италија постои момент кога Алпите престануваат да бидат само планини и почнуваат да се огледуваат во вода. Тогаш се појавуваат градови со мали пристаништа, вили скриени зад чемпреси, камени скали што завршуваат во езеро, палати на острови и тераси на кои попладневното еспресо некако трае подолго отколку на друго место. Тука, меѓу Милано, швајцарската граница, Верона и подножјето на Доломитите, се наоѓаат три езера што често влегуваат во сите можни избори за најубавите во Италија – Lago di Como, Lago Maggiore и Lago di Garda.
На картата изгледаат како три варијации на иста идеја. Во живо, воопшто не се исти. Комо е тесно, длабоко и драматично, со планини што речиси директно се спуштаат во водата и вили што изгледаат како никогаш да немале лош ден. Маџоре е пошироко и помирно, со острови претворени во барокни градини и со онаа стара европска елеганција во која сè уште се чувствува времето на големите хотели и долгите летни престои. Гарда е сосема друга приказна – огромно езеро кое на југ личи на Медитеран, а на север се стеснува меѓу планински карпи, едра и силни ветрови.
Затоа најдобро е да не се прашуваме кое е најубаво. Подобро е да ги видиме сите три и да откриеме кое од нив би сакале повторно да го видиме прво.
Комо – место каде патувањето почнува уште на бродот
Првата грешка што може да ја направите на езерото Комо е да пристигнете во градот Комо, да се прошетате покрај водата и да помислите дека сте го виделе езерото. Не сте. Градот е само влезната врата. Вистинското Комо започнува кога ќе седнете на брод и зградите ќе почнат да исчезнуваат зад вас, а бреговите постепено ќе стануваат пострмни, позелени и поневеројатно добро наместени за фотографија.
Езерото има препознатлива форма на превртена буква Y. На местото каде што неговите три краци се среќаваат лежи Bellagio, веројатно најпознатото име на Комо. Од водата изгледа како мал град што случајно добил една од најдобрите позиции во Европа: куќи во крем, жолти и розови тонови, камбанарија, тесни стрмни улици и зеленило што се спушта речиси до пристаништето. Официјалниот туристички портал на Белaџо го предлага самиот историски центар, старите населби Pescallo, San Giovanni и Loppia, градините на Villa Melzi и огромниот парк на Villa Serbelloni како природен начин да се запознае местото. Паркот на Serbelloni зафаќа околу 21 хектар на промонториумот над езерото.
Но Белaџо не треба да се „освои“. Најубаво функционира кога ќе престанете да се однесувате како да имате список. Седнете покрај пристаништето, искачете една од камените улички, купете сладолед што сигурно ќе почне да се топи пред да стигнете до следната сенка и погледнете како фериботите доаѓаат од Varenna и Menaggio. Тука бродот не е туристички додаток. Тој е дел од животот на езерото и, за посетителот, најдобриот начин да ја разбере неговата географија.
Од спротивната страна се наоѓа Varenna, помала и на прв поглед потивка. Ако Белaџо е сцената, Варена е балконот. Куќите се натиснати меѓу планината и водата, а кратката крајбрежна патека позната како Passeggiata degli Innamorati – прошетка на вљубените – ја следи линијата над водата кон малиот центар. Над селото стои средновековниот Castello di Vezio, а покрај езерото се протега Villa Monastero со ботаничка градина долга речиси два километри. Самата вила потекнува од поранешен женски манастир, а денес е музеј и еден од највпечатливите комплекси на Варена.
Токму Варена е и еден од најлесните начини Комо да се посети без автомобил. Од Milano Centrale директниот воз до Varenna-Esino според актуелниот распоред на Trenord патува околу 64 минути, а од пристаништето потоа со брод може да се продолжи кон Белaџо, Menaggio и западниот брег. Од Милано до самиот град Комо патувањето со директен воз е околу 40 минути. Таа комбинација на воз и брод е една од причините поради кои Комо може да биде и еднодневна екскурзија, иако би било штета да му се даде само еден ден.
Вилите на Комо се половина од неговата легенда
Комо не стана синоним за елеганција затоа што некој современ актер купил куќа таму. Богатите семејства, аристократите, писателите и патниците со векови ги избирале неговите брегови и оставиле зад себе низа вили што денес се речиси исто толку важни колку и природниот пејзаж. Italia.it меѓу најпознатите ги издвојува Villa Olmo, Villa d’Este, Villa Carlotta, Villa Monastero и Villa del Balbianello.
Последната заслужува посебно симнување од брод. Villa del Balbianello стои на шумест полуостров кај Lenno, со тераси и лоѓа отворени директно кон езерото. Денес ја управува италијанскиот фонд FAI, а до неа може да се стигне пеш или со мал такси-брод. Ако местото ви изгледа необично познато, не е случајност: нејзините тераси биле користени како филмска локација во Star Wars: Episode II – Attack of the Clones и во Casino Royale со Џејмс Бонд.
Сепак, најсилниот впечаток од Комо не е една конкретна вила. Тоа е начинот на кој човек постојано се прашува дали некоја куќа што ја гледа меѓу дрвјата е хотел, музеј, приватен дом или нешто што воопшто не би требало да постои на толку совршено место. Комо има талент луксузот да го претвори во пејзаж.
Маџоре – ако Комо е кино, ова езеро е стар европски роман
Потоа доаѓа Lago Maggiore и ритамот се менува. Водата е поширока, погледот подолг, а езерото не завршува во Италија – неговиот северен дел продолжува во Швајцарија. На бреговите се менуваат Пиемонт и Ломбардија, а над нив се креваат планини, национални паркови и градини што благодарение на благата езерска микроклима изгледаат како некој ботаничар да добил премногу слобода.
Добра база е Stresa. Таа има широк крајбрежен булевар, големи хотели од времето кога патувањето било бавно и свечено, паркови и поглед директно кон Борромејските Острови. Italia.it ја нарекува Стреза „кралица на езерото“ и токму од нејзиниот брег најлесно се разбира зошто Маџоре со векови привлекувало благороднички семејства и богати европски патници.
Наутро, додека првите бродови се оддалечуваат од Стреза, пред вас има нешто што Комо го нема – острови кои не се само парче земја во вода, туку цели мали светови.
Isola Bella – остров претворен во барокна фантазија
Борромејските Острови се причината поради која Маџоре мора да се гледа од брод. Најпознати се Isola Bella, Isola Madre и Isola dei Pescatori. Семејството Borromeo почнало да ги претвора островите во резиденции и градини уште пред неколку векови, а Isola Bella денес изгледа речиси неверојатно од водата: голема палата излегува од самиот брег, а над неа градината се крева во тераси со скулптури, фонтани и егзотични растенија.
Тоа е место каде вреди да се пристигне рано. Прво се минува низ Palazzo Borromeo со неговите богато декорирани сали и необични пештери обложени со камен и школки, а потоа се излегува во градините. Од највисоките тераси повторно се гледа езерото и во тој момент станува јасно колку била театарска целата замисла – палатата не била само дом, туку начин гостинот да биде импресиониран уште пред да се симне од чамец.
Isola Madre има поинаков темперамент. Помалку е архитектонски спектакл, повеќе ботанички сон. Англиската градина е исполнета со ретки растенија, стари дрвја и слободно движечки птици, а целото место е помеко и потивко од Isola Bella. Третиот остров, Isola dei Pescatori, е сосема поинаков: тесен, со мали улички и куќи на рибари. Тој е единствениот од главните Борромејски острови што е постојано населен, денес со само дваесетина жители.
Тука би останал за ручек. Не за нешто претенциозно, туку за езерска риба, бело вино и маса на која водата е поблиску од соседната маса. Таквите моменти се причината патувањето по Маџоре да не се претвора во трка од палата до палата.
Маџоре има и места што изгледаат како да висат над водата
Ако останете повеќе од еден ден, езерото почнува да отвора сосема други слоеви. На ломбардискиот брег се наоѓа Santa Caterina del Sasso, стар манастир прилепен за стрмна карпа над водата. До него може да се стигне од копно, но најсилно делува кога прво ќе го видите од езерото. На други места се појавуваат тврдини, Rocca di Angera, градините на Villa Taranto кај Verbania и огромниот Colosso di San Carlo над Arona.
Ако Комо ве тера да гледате вили, Маџоре ве тера да гледате градини. Villa Taranto, Borromean Islands и ботаничката Alpinia над Stresa ја претвораат пролетта во особено добро време за посета. Од градината Alpinia на околу 800 метри надморска височина погледот се отвора кон езерото, островите и Алпите, па во еден кадар ги добивате и трите елементи што го дефинираат Маџоре – вода, градина и планина.
А потоа стигнувате на Гарда и сфаќате дека ова повеќе не е ист тип одмор
Lago di Garda е најголемото езеро во Италија и неговата големина веднаш го менува чувството. На јужниот брег хоризонтот е широк и релјефот мек, околу водата има лозја, маслинки и долг низ ниски градови. Колку повеќе се оди кон север, толку бреговите се приближуваат еден кон друг и планините стануваат повисоки. Во Riva del Garda и Torbole понекогаш изгледа како голема алпска долина неочекувано да била наполнета со медитеранска вода.
Токму затоа Гарда може да му се допадне на човек кој воопшто не сака ист тип одмор како оној што оди на Комо. Може да се дојде за романтичен викенд, но и за плажа, велосипед, едрење, windsurf, пешачење, вино, термални бањи или семејно патување. Ако Комо бара елегантна пауза, Гарда постојано нуди причина да станете од столот.
Sirmione – полуостров што изгледа како некој да го нацртал за туристички постер
На југот на езерото, Sirmione излегува во водата на долг и тесен полуостров. Пред да стигнете до стариот град мора да минете покрај Rocca Scaligera – средновековна тврдина чиј укрепен пристаништен простор буквално е исполнет со езерска вода. Зад неа започнува лавиринт од мали улици, тераси, сладоледџилници и стари куќи.
Но Sirmione не е само убаво село со замок. На крајот на полуостровот се наоѓаат Grotte di Catullo, огромните остатоци од римска вила што зафаќала околу два хектара. Името „пештери“ настанало многу подоцна, кога урнатините биле покриени со земја и вегетација и личеле на природни шуплини. Денес се оди низ римски ѕидови и маслинови дрвја, а под нив блеска езерото.
Тука Гарда првпат покажува колку различни патувања може да собере во еден ден: наутро можете да бидете во римска вила, напладне на плажа, а попладне во термална вода по која Sirmione е познат со векови.
На северот Гарда станува планинско море
Од Sirmione би продолжил со брод, затоа што само така постепено се гледа промената. На запад се редат Salò, Gardone Riviera, Gargnano и Limone sul Garda. На источниот брег се Garda, Torri del Benaco и Malcesine, со средновековниот замок што се крева над малото пристаниште и Monte Baldo веднаш зад него. Од Malcesine може да се искачи високо над езерото, па во ист ден да се пие кафе покрај вода и да се пешачи низ планински пејзаж.
Limone sul Garda е една од најчудните глетки на езерото. Името не доаѓа едноставно од лимоните, но денес цитрусите се неразделни од неговиот идентитет. Камените limonaie – старите конструкции во кои некогаш се одгледувале лимони во необично северна клима – се качуваат по стрмниот брег, а тесното старо место останува притиснато меѓу карпата и водата. Italia.it потсетува дека и Гете бил фасциниран од овој медитерански пејзаж среде алпскиот простор.
Потоа езерото се стеснува и стигнува до Riva del Garda. Тука сцената се менува целосно. Планините се високи, ветровите се постојани, на водата има едра и windsurf, а зад градот веднаш започнуваат пешачки и велосипедски патеки. Официјалната туристичка организација Garda Trentino ја опишува Рива како место меѓу езерото и Brenta Dolomites, со качување, windsurf, планинарење, винарии и панорамскиот Bastione над градот.
Ова е северна Италија што истовремено мириса на маслинки и изгледа како Алпи. На само неколку километри може да се сменат палми, лимони, високи карпи и планински пасишта. Можеби токму затоа Гарда најлесно може да задржи човек цела недела без чувството дека повторува ист ден.
Трите езера најубаво се гледаат кога автомобилот ќе го оставите барем дел од времето
Патиштата покрај езерата се прекрасни, но во летната сезона знаат да бидат тесни, бавни и полни. Кај Комо тоа особено се чувствува на деловите каде патот минува низ старите населби, а кај Гарда западната Gardesana е спектакуларна токму затоа што минува низ карпи, тунели и тесни делови. Поради тоа бродот не е само романтичен избор туку често и најпријатниот.
Navigazione Laghi управува со редовните бродски линии на Комо, Маџоре и Гарда. На Комо бродовите ги врзуваат Como, Bellagio, Varenna, Menaggio и другите населби; на Маџоре најважна е мрежата кон Stresa и Борромејските Острови; на Гарда може да се патува меѓу голем дел од градовите, а на одредени линии со траект се превезуваат и автомобили. Во лето има многу поголема побарувачка, па вреди распоредот да се провери однапред.
Милано е природната почетна точка ако сакате да ги комбинирате Комо и Маџоре, а Гарда лежи подалеку кон исток, на линијата кон Верона. До Desenzano del Garda од Milano Centrale актуелниот регионален воз патува околу 83 минути, а до Peschiera околу 92 минути. Оттаму повторно може да се продолжи со брод. Таа логистика овозможува трите езера да се спојат во едно подолго патување без потреба секој ден да се вози автомобил.
Кое да го изберете ако немате време за сите три?
Комо би го избрал ако сакате два или три дена во кои главниот настан се убавината, архитектурата и самото движење по вода. Белaџо, Варена, Villa del Balbianello и едно долго попладне на брод се доволни за патувањето да изгледа многу подолго од викенд.
Маџоре е подобар избор ако ви се допаѓаат градини, палати и побавен ритам. Stresa е добра база, Борромејските Острови го исполнуваат еден цел ден, а вториот може да оди кон Santa Caterina del Sasso, Villa Taranto или север кон швајцарскиот дел на езерото. Тоа е езеро за човек кој сака да оди некаде, но не сака цело време да брза.
Гарда би го избрал ако патува повеќе луѓе со различни желби. Еден сака замоци, друг велосипед, трет плажа, четврти вино, а некој само тераса со поглед. Поради големината и различноста на бреговите, Гарда може да им даде нешто на сите. Italia.it ја издвојува токму таа разновидност – од римските остатоци и средновековните градови до плажите, маслиновото масло, вината и активностите на вода и планина.
Ако можете, не избирајте
Најубавата верзија на ова патување би траела најмалку една недела. Два дена на Маџоре, два или три на Комо и уште три на Гарда веќе создаваат вистинска мала тура низ северна Италија. Не затоа што треба да се соберат три „познати места“, туку затоа што дури кога ќе ги видите едно по друго почнувате да ја забележувате нивната разлика.
На Маџоре ќе запомните остров што некој го претворил во градина. На Комо можеби ќе запомните како Белaџо изгледал од палубата кога бродот се оддалечувал. На Гарда може да биде моментот кога од Sirmione ќе пристигнете на север и одеднаш ќе сфатите дека широкото, речиси медитеранско езеро од утрото сега е затворено меѓу високи планини.
И токму тука е причината зошто овие места толку лесно се продаваат како „најубавите езера на Италија“. Не затоа што некој направил официјална ранг-листа и ги ставил на првите три места. Таква листа нема ни потреба да постои.
Убавината е во тоа што трите езера ви нудат три различни верзии на истото италијанско ветување: дека не мора да се случува ништо големо за денот да биде добар.
Понекогаш е доволно да пристигне бродот.
Да седнете на него.
И да видите што има на другиот брег.
