Постојат денови што поминуваат тивко, без фанфари, без големи кампањи, а сепак носат тежина што не се мери со кликови и лајкови. Светскиот ден на водените живеалишта е токму таков ден. Се одбележува секоја година на 2 февруари, уште од 1971 година, кога во иранскиот град Рамсар, на брегот на Каспиското Море, беше усвоена Рамсарската конвенција. Не како симболичен чин, туку како предупредување. Како белешка оставена за иднината, со надеж дека некој ќе ја прочита навреме.
Водените живеалишта не се само мочуришта, лагуни или делти што ги гледаме од далеку, со мала доза романтика и голема доза рамнодушност. Тие се бели дробови на планетата, природни филтри, тампон-зони меѓу хаосот што го создаваме и рамнотежата што упорно ја нарушуваме. И токму затоа, од 1997 година, Секретаријатот на Рамсар активно подготвува и дистрибуира материјали за подигнување на јавната свест – обид да се објасни нешто што одамна требаше да го чувствуваме, не да го учиме.
Водата како систем на паметење
Водните живеалишта имаат меморија. Тие паметат поплави и суши, човечки интервенции и природни циклуси, загадувања и обновувања. Кога ќе ги уништиме, не исчезнува само еден екосистем – исчезнува и еден слој од колективното паметење на природата. Мочуриштата, на пример, апсорбираат јаглерод, регулираат водостој, спречуваат ерозија и се дом на неверојатен биодиверзитет. Тоа не се поетски метафори, туку факти што лесно се проверуваат и, за жал, уште полесно се игнорираат.
Тука вреди да се хиперлинкува поимот „Рамсарска конвенција“ кон официјалната страница на договорот, како и фразата „водени живеалишта“ кон релевантен едукативен извор што објаснува зошто овие екосистеми се клучни за опстанокот на човекот.
Климатските промени не се апстракција
Темата што Комитетот на Рамсар ја одобри за 2019 година – „Водните живеалишта и климатските промени“ – денес звучи уште поактуелно, дури и вознемирувачки пророчки. Климатските промени одамна престанаа да бидат теорија. Тие се тука, видливи во екстремните временски појави, во исчезнувањето на сезоните какви што ги паметевме, во водата што доаѓа преголема или не доаѓа воопшто.
Водните живеалишта се меѓу првите што го чувствуваат овој удар. Кога нивото на морето расте, кога реките се преградуваат, кога температурите се менуваат, тие реагираат. И секоја нивна реакција е порака до нас. Прашањето е дали уште знаеме да ја читаме.
Помеѓу знаење и одговорност
Лесно е да се согласиме дека водените живеалишта се важни. Потешко е да се прифати дека нивната заштита бара промена во начинот на кој размислуваме за развојот, економијата и сопствената удобност. Светскиот ден на водените живеалишта не е ден за честитки, туку за непријатни прашања. Колку од она што го нарекуваме „напредок“ всушност е кратковидно? И колку уште ќе земаме од систем што веќе покажува знаци на замор?
Ако ништо друго, 2 февруари нека биде потсетник дека водата не е бесконечна, ниту трпелива. Таа не заборава. Само ние забораваме дека зависиме од неа.
