Градовите што растат побрзо од нашите идеи
Постои општа согласност дека еден од клучните предизвици во наредните 50 години ќе биде како да се справиме со порастот на урбаната популација. Не зборуваме за некаква апстрактна прогноза. Зборуваме за реалност што веќе ја живееме. Според податоците на United Nations – World Urbanization Prospects, до 2050 година околу 68% од светската популација ќе живее во градови. Тоа не е бројка. Тоа е предупредување.
Лондон често се спомнува како пример. Денес има над 9 милиони жители, а пошироката метрополитенска област брои значително повеќе. Густината варира по општини, но факт е дека станува збор за еден од најинтензивно урбанизираните простори во Европа. И покрај тоа, голем дел од неговата територија е парковска и зелена површина – нешто што Лондон љубоморно го чува. Според официјалните податоци на Greater London Authority, речиси половина од територијата на Лондон се смета за зелена површина.
И тука почнува дилемата. Како да сместиш сѐ повеќе луѓе, а да не го уништиш просторот што му дава душа на градот?
Хоризонтално или вертикално – избор што не е само архитектонски
Заедничко за сите големи градови – како што расте бројот на жители, така расте и нивната хоризонтална експанзија. Градот ги голта околните земјоделски имоти, полиња, мали населби. Со тоа доаѓаат и патишта, транспорт, инфраструктура, метеж. Урбаната дамка се шири како мастило на хартија.
Логичното решение, веќе познато и применувано, е да се оди во височина. Облакодерите одамна не се само симбол на капитал и моќ, туку и одговор на ограничениот простор. Но што ако одиме уште подалеку? Што ако не изградиме само зграда, туку цел град во една кула?
Super Tower – населба меѓу облаците
Британскиот архитектонски тим Populararchitecture пред неколку години го претстави концептот наречен Super Tower – гигантски еколошки облакодер висок една милја, со околу 500 ката, дизајниран да биде дом за околу 100.000 луѓе.
За споредба, највисоката зграда во светот денес е Burj Khalifa во Дубаи, висока 828 метри. Една милја е приближно 1.609 метри. Тоа значи дека ваквата кула би била речиси двојно повисока од актуелниот светски рекордер. Самата идеја звучи како научна фантастика, но токму таму започнуваат сите големи идеи.
Ова не е класичен станбен проект. Ова е вистинска населба меѓу облаците. Болници, училишта, продавници, пабови, спортски терени, па дури и противпожарна станица на 419 кат. Сѐ под еден покрив. Сѐ во рамките на една вертикална структура.
Вертикална демократија и нов урбан модел
Она што мене лично ме фасцинира не е само висината. Туку организацијата. Кулата е замислена како хиерархиски структуриран град. Еден кат – околу 600 луѓе. Дваесет ката – мини населба од приближно 6.000 жители. Три големи зони – долна, средна и горна – секоја со околу 33.000 луѓе. Секоја единица со свој демократски избран претставник.
Прашањето што се наметнува е – дали вертикалната организација може да создаде посилно чувство на заедница отколку распрснатата метропола?
Архитектонски, кулата е замислена како издлабена вертикална цевка со процепи за воздух и светлина. Внатрешниот отвор овозможува природна вентилација и двострана отвореност. Кружните отвори во структурата функционираат како паркови, градини, базени, лизгалишта, ботанички оази. Континуалната спирална лента што ги поврзува претставува продолжение на улицата – но во височина.
Тука веќе не зборуваме само за архитектура. Зборуваме за нова филозофија на живеење.
Решение или симбол?
Доколку некогаш би се реализирала, Super Tower би станала нов симбол на Лондон – можеби и на новото урбано време. Локацијата се разгледувала во источниот дел на градот, околу реката Темза – регион што веќе доживеа сериозна трансформација по Олимписките игри 2012 година.
Но суштинското прашање останува – дали една кула може да ги реши сите проблеми на пренаселен град?
Јас не мислам дека постои магично архитектонско решение. Но мислам дека храбрите идеи ја туркаат цивилизацијата напред. Некои ќе останат само концепт. Други ќе станат реалност. И дури и кога не се реализираат, тие го менуваат начинот на кој размислуваме за просторот, за заедницата, за иднината.
Големите идеи доаѓаат во различни амбалажи. Понекогаш звучат лудо. Понекогаш звучат невозможно. Но токму во тие идеи се крие предизвикот – а без предизвик, нема напредок.
