Соседот по мера постои само во нашата глава. Таму е совршено воспитан, тивок кога сакаме тишина, разговорлив кога нам ни се зборува, љубезен без да биде нападен и услужлив без да стане премногу близок. Никогаш не дупчи ѕид во недела наутро, не ја остава кесата со ѓубре пред врата, не го зафаќа туѓото место за паркирање и, што е особено важно, точно знае кога да нè поздрави, а кога дискретно да погледне на другата страна.
Таков сосед, се разбира, нема.
И можеби токму тука почнува проблемот со нашето современо разбирање на заедничкиот живот: сè почесто очекуваме луѓето околу нас да бидат скроени според нашата мерка.
Ѕидот е тенок, очекувањата се дебели
Соседството е чуден облик на човечка близина. Не сме ги избрале луѓето што живеат зад соседната врата, а сепак со нив делиме повеќе отколку со многумина што доброволно сме ги пуштиле во својот живот. Делиме ѕидови, лифт, влез, скали, паркинг, мириси од кујната, звуци од дневната соба и оние ситни траги од туѓото секојдневие што минуваат низ бетон како тој воопшто да не постои.
Го слушаме детето што трча над нас. Знаеме кога некој се вратил доцна. Го препознаваме звукот на соседската врата. Понекогаш, без да сакаме, знаеме кој се кара, кој реновира, кој има гости и кој со денови не излегол од станот.
Тоа е блискост без интимност.
А современиот човек, навикнат сè повеќе да го приспособува светот кон себе, тешко ја поднесува токму таквата врска. Телефонот можеме да го ставиме на тивко. Содржините што не ни се допаѓаат ги отстрануваме. Луѓето на социјалните мрежи ги блокираме. Доставата ја нарачуваме според време што нам ни одговара. Температурата ја местиме со копче.
Соседот нема копче.
Тој има свои навики, свој распоред, свое семејство, свои нервози и, што понекогаш најмногу нè вознемирува, свое право да не биде како нас.
Малата политика на еден влез
Ако некој сака да разбере како функционира едно општество, понекогаш не му треба парламент. Доволен е состанок на станари.
Таму, во неколку квадратни метри, можат да се сретнат сите големи човечки теми: сопственоста, одговорноста, правдата, солидарноста, сомнежот, интересот, недовербата и вечната дилема кој треба да плати за нешто што го користат сите.
Кој ќе го поправи покривот? Зошто јас да плаќам за лифт ако живеам на првиот кат? Чиј е ходникот пред станот? Кому му пречи велосипедот? Кој повторно ја оставил влезната врата отворена?
Звучи ситно. Не е. Во тие мали расправии се открива нашиот однос кон заедничкото. Секој лесно го брани она што е негово. Многу потешко е да се грижиме за она што не му припаѓа никому поединечно, а им служи на сите.
Токму затоа соседството е школа што не сме ја избрале, но секојдневно ја посетуваме.
Добриот сосед не мора да ни биде пријател
Постои една романтична претстава за некогашното соседство: отклучени врати, кафе преку ограда, позајмен шеќер, деца што растат заедно и луѓе што си влегуваат едни кај други без најава. Во таа слика има топлина, но и малку селективно паметење. И порано имало кавги, озборувања, љубопитност и соседски нетрпеливости. Разликата можеби е во тоа што близината била прифатена како дел од животот, а денес приватноста ја доживуваме речиси како неприкосновена територија.
Затоа добриот сосед денес не мора да биде човекот со кого ќе пиеме кафе. Понекогаш е доволно да биде оној што разбира дека зад ѕидот живее некој друг. Тоа е многу посериозна доблест отколку што изгледа.
Да го намалиш звукот затоа што е доцна. Да не го блокираш влезот затоа што „само пет минути“ никогаш не се само твои пет минути. Да ја задржиш вратата на лифтот. Да прашаш дали треба нешто кога знаеш дека постар човек живее сам. Да не правиш од секоја непријатност лична војна.
Тоа се ситници, а цивилизираниот живот главно е составен од ситници.
А потоа доаѓа оној сосед
Се разбира, постојат и соседи што ја тестираат секоја теорија за толеранција.
Човекот што смета дека заедничкиот ходник е продолжение на неговиот подрум. Оној што разговара по телефон како целата зграда да е должна да ја следи неговата семејна драма. Соседот што со години ветува дека „утре ќе го тргне тоа“. Оној што не поздравува, ама забележува сè. И вечниот чувар на редот кој точно знае кој кога влегол, каде паркирал и зошто кесата со ѓубре изгледала сомнително.
Тука лесно есејот за разбирање може да се претвори во тест на нервите.
Сепак, толеранцијата не значи дека треба да трпиме сè. Заедничкиот живот има граници токму затоа што има повеќе луѓе. Почитувањето оди во две насоки: не можам да барам соседот да живее според мојот ритам, но ниту тој може да се однесува како моето присуство да не постои.
Вистинската мерка затоа не е совпаѓањето. Таа е заемното ограничување.
Малку јас за тебе. Малку ти за мене. Без големи декларации.
Соседот како последниот реален човек
Во свет во кој можеме внимателно да го избираме кругот на луѓе со кои комуницираме, соседот останува еден од ретките луѓе што реалноста ни ги доделува без прашање. Можеби затоа понекогаш толку нè нервира.
Не сме го избрале според образование, интереси, политички убедувања, генерација, музички вкус или карактер. Едноставно е таму. Два метра лево. Еден кат погоре. Преку улица. И токму поради тоа соседството има една вредност што лесно ја губиме во светот на внимателно избрани кругови: нè принудува да живееме покрај различноста, а не само да зборуваме за неа.
Не мора да се согласуваме. Не мора ни да се допаѓаме. Треба да научиме да не си го правиме животот неподнослив.
Мерката на крајот сме и ние
Кога зборуваме за „добар сосед“, речиси секогаш мислиме на другиот. Ретко се прашуваме како изгледаме од другата страна на ѕидот.
Можеби некому ние сме тие што одат пребучно. Ние сме автомобилот оставен незгодно. Нашите гости се гласните гости. Нашето дете е детето што трча. Нашето „само денес“ е туѓото „повторно“. Тоа сознание не бара самовинување. Бара малку перспектива.
Сосед по мера, ако воопшто постои, не е човек направен според нашите желби. Тоа е човек со кого сме успеале да воспоставиме мерка. Доволно блиску за да праша дали сме добро кога нешто не е во ред. Доволно далеку за да не сака да знае сè. Доволно внимателен да не ни го нарушува мирот. Доволно човечки да му простиме кога понекогаш ќе го наруши.
А истата мерка важи и за нас.
Можеби доброто соседство никогаш не било прашање кого сме добиле зад соседната врата. Повеќе кажува какви стануваме ние кога ќе сфатиме дека зад неа живее друг човек.
