Што е таа? Што значи да се биде среќен? Каде се крие? Кој не сака да биде среќен? И дали навистина можеме да ја повикаме – полесно или потешко – или таа доаѓа само кога ќе престанеме да ја бркаме?
Колку повеќе размислувам за среќата, толку повеќе ми станува јасно дека ние не живееме без неа – туку живееме со идеја за неа. Секој од нас има своја дефиниција, своја слика, своја претстава. А вистината е дека едноставен одговор нема. И можеби токму затоа темата не старее.
Среќата како природна состојба – или како избор?
Се смета дека среќата е природна состојба. Не е нешто што треба да го измислиме, туку нешто што треба да го отстраниме од пречките. Човекот автоматски станува гневен, навреден или фрустриран затоа што навикнал светот да го гледа низ тие филтри. Навика. Не судбина.
Она што го покажуваат современите истражувања од областа на позитивна психологија е дека голем дел од нашето доживување на среќа не зависи од надворешни околности, туку од внатрешни интерпретации. Можеме да научиме да не реагираме негативно на секој стимул. Можеме да се определиме – во секој момент – за позитивна реакција наместо за автоматска фрустрација.
Во прашање е само едно: вашата способност да се определите за среќата, или барем да избегнете да бидете несреќни.
Одамна е потврдено дека изборот за сопствена среќа е полесен отколку помирувањето со хаосот што секојдневно си го создаваме. Исто како што можете да изберете да бидете среќни наместо несреќни во некоја конфронтација, можете да одберете и начин на кој ќе реагирате.
Колку трае среќата?
Среќата често ја поврзуваме со исполнување на желба. Купивме нешто што сме сакале. Освоивме нешто. Постигнавме нешто. И што потоа?
Потоа се навикнуваме.
Овој феномен денес е добро документиран како хедонистичка адаптација – способноста на човекот да се врати на базичното ниво на среќа без оглед на позитивни или негативни настани. Затоа оние што имаат – не мора да се посреќни. Не затоа што немаат, туку затоа што се навикнале.
Среќата не е само во достигнувањето на целите. Таа е и во патот кон нив. Истражувањата за т.н. „flow“ состојба на Михали Чиксентмихаји покажуваат дека луѓето се најсреќни кога се целосно ангажирани во процесот, а не само во резултатот.
Внатрешни и надворешни цели
Целите што си ги поставуваме кажуваат многу за нас. Дали сакаме признание, статус, финансиски успех – или сакаме личен раст, креативност и чувство на смисла?
Современата теорија за самодетерминација – развиена од Едвард Деси и Ричард Рајан – јасно прави разлика меѓу внатрешни и надворешни цели. Внатрешните цели, како личен развој и поврзаност со другите, се директно поврзани со повисоко ниво на благосостојба. Надворешните, како статус и материјален успех, имаат многу послаб ефект.
Секој е ковач на својата среќа – но прашањето е што кова.
Пари, брак и убавина – вистини и заблуди
Дали бракот усреќува? Истражувањата покажуваат дека стабилните и квалитетни партнерски односи навистина придонесуваат за поголема животна сатисфакција. Но не бракот како формалност – туку односот како квалитет.
Дали убавината усреќува? Психолошките студии покажуваат дека објективната физичка убавина има многу помал ефект врз долгорочната среќа отколку самодовербата и самоприфаќањето.
Дали парите усреќуваат? Податоците од World Happiness Report покажуваат дека материјалната стабилност е важна до одредена точка – особено кога ги покрива основните потреби – но над тоа влијанието е ограничено. Со други зборови, парите можат да го намалат стресот, но не можат да создадат смисла.
Возбудување во младоста, мир во зрелоста
Најновите студии од областа на психологијата на развојот покажуваат дека доживувањето на среќа се менува со годините. Додека во младоста ја поврзуваме со адреналин и идни планови, во зрелоста ја бараме во стабилноста и мирот.
Истражувања објавени во Journal of Consumer Research покажуваат дека позитивно расположените луѓе побрзо донесуваат одлуки. Тоа не значи дека се импулсивни – туку дека имаат поголема јасност и помала внатрешна конфузија.
Со годините не се намалува способноста за среќа – туку се менува нејзината форма.
Малите нешта – вистинските столбови
Среќата не е само во големите достигнувања. Таа е во испивањето кафе со пријател, во прошетка на сончев ден, во музика што ве потсетува на нешто ваше.
Прегрнувањето, движењето, изложеноста на сончева светлина, квалитетниот сон, престојот во природа – сите овие фактори имаат биолошка основа. Движењето го зголемува лачењето на ендорфини, сончевата светлина влијае врз серотонинот, социјалната поврзаност ја намалува кортизолната реакција.
Среќата е во телото. Таа не е апстракција. Таа е искуство.
Парадоксот на потрагата
Можеби најинтересниот дел од целата приказна е парадоксот: колку повеќе ја бркаме среќата како цел сама по себе, толку повеќе ни бега.
Истражувањето на Ирис Маус од Универзитетот во Денвер покажа дека експлицитната и опсесивна потрага по среќа може да доведе до спротивен ефект – зголемено незадоволство. Кога поставуваме превисоки стандарди за тоа како „треба“ да се чувствуваме, неизбежно се разочаруваме.
Среќата не се освојува со сила. Таа доаѓа како нус-производ на смислена активност, поврзаност и присутност.
Изворот на среќата лежи во нашата способност да пронајдеме смисла во малите задоволства.
