Овој текст го читаш како да разговараме. Не како цитат од книга, туку како мисла што ти се приближува тивко, од она место каде што секојдневјето обично останува незабележано. Поводот е еден извадок од делото на Светлана Бојм, „Митологија на секојдневниот живот во Русија“, но прашањето е пошироко и подлабоко: што навистина значи секојдневјето денес, во време кога сè е наводно важно, а малку нешта се навистина видени?
Обичното како модерна појава
Секојдневјето не е вечно. Тоа е модерен поим, роден од секуларизацијата на светогледот, од распаѓањето на „големите приказни“ и од појавата на средната класа. Токму затоа е толку тешко да се фати, да се врами, да се стави во теорија или уметност. Обичното и тривијалното одбиваат да бидат возвишени. Тие се лизгаат од рацете на историчарот и теоретичарот, како сапун во млака вода.
Тука се појавува она што Стенли Кавел го нарекува „одвратност на обичното“ – чувство што истовремено се опира на филозофската анализа и ја провоцира. Оштите места на секојдневниот живот ни изгледаат природни, нормални, речиси невидливи. Но токму таа „натурализација“ е опасна: таа нè наведува на културни погрешни преводи, на автоматско живеење без свесност.
Зошто денес повторно зборуваме за секојдневјето
Денешниот интерес за секојдневјето во општествените и историските студии не е случаен. Во различни културни контексти, тој има различни улоги. Понекогаш оди против јуначките, национални митови. Понекогаш, пак, тивко се вклопува во нив. Може да помогне да се вратат заборавените истории на модерноста – како историјата на женскиот труд или приватниот живот – но може и да придонесе за релативизирање на големите катастрофи на XX век.
Токму затоа беа толку жестоки расправите во Германија околу телевизиската серија Хеимат и концептот Alltagsgeschichte (историја на секојдневието) во контекст на нацистичкото доба. Прашањето беше едноставно, но болно: дали фокусот на „нормалниот живот“ замаглува или разјаснува историска одговорност?
Тактиките на секојдневната субверзија
Кога зборуваме за секојдневјето, невозможно е да се заобиколи Мишел де Серто. Тој не пишува само за секојдневниот живот, туку за тоа како тој се создава. Неговата клучна теза е дека во еден момент „savoir“ – знаењето – се одделува од „savoir-faire“ – знаењето на вештината. Уметноста се одделува од умеењето. Теоријата од практиката.
Но токму во таа пукнатина се раѓаат малите секојдневни тактики: лукавствата, присвојувањата, малите „кражби“ на значење од официјалните кодови. Начинот на кој шетаме низ градот, готвиме, зборуваме, го користиме просторот и времето – сето тоа се микрочинови на тивка субверзија. Тие не ја уриваат Културата со големо „К“, туку ја множат културата во секојдневна, жива форма.
Секојдневјето како сомнително лице
Секојдневјето е премногу блиску за да го видиме и премногу далеку за да го разбереме. Го забележуваме дури кога ќе исчезне – во војна, во несреќа, во прекин. Или кога ќе се појави во вишок, како здодевност што тежи повеќе од драмата.
Морис Бланшо го опишува секојдневјето како „сомнително лице“ – секогаш присутно, но никогаш јасно осудено. Неговата темпоралност е чудна: нешто како вечност што постојано исчезнува. Безоблично и неформално, а сепак најконзервативниот чувар на формите и навиките. Истовремено простор на спонтаност и стагнација.
Антикатастрофичната моќ на обичното
По големите историски катаклизми, секогаш доаѓа секојдневјето. Обврските. Работата. Создавањето. Во таа смисла, секојдневниот живот е антикатастрофичен. Противотров на наративите за апокалипса и крај.
Во секојдневјето не пишуваме романи, туку белешки. Дневници без завршеток. Нашите животи личат на сапуници без финална епизода – секој расплет само отвора нова можност, ново одлагање на крајот. Полни со случајности, со потенцијал за приказни, но со малку навистина довршени приказни.
И можеби токму тука е неговата сила. Не во драмата, туку во упорноста.
