Помеѓу штедењето и живеењето
Современиот – модерниот живот, ако навистина сакаме да го наречеме таков, не треба да признава и прифаќа слепо штедење на сè и сешто. Не затоа што сме против разумот, туку затоа што животот не е табела со минуси. Повеќе смисла има рационалното користење или трошење. Тоа, во наједноставна форма, значи да живееме без она што не ни е неопходно. Без што можеме. Не без сè.
Можеме ли без сè? Само со леб, сол, корени и вода? Да, можеме. Ама тоа – со уште по нешто – не е живот, барем не современ. Тоа е живуркање. Беда. Сиромаштија на избор, не на пари. И токму тука почнува суштинската разлика: рационалноста не значи лишување, туку свесност.
Денес, на Интернет, можат да се најдат многу осознаени, проверени и потврдени сознанија за тоа како да живееме порационално, без да се откажеме од комфорот. Особено кога станува збор за електричната енергија – нешто што тивко го користиме секој ден, а ретко размислуваме колку навистина чини. И не мислам само на сметката.
Каде исчезнува струјата што ја плаќаме
Голем дел од енергијата што ја трошиме дома едноставно – исчезнува. Не затоа што ја користиме, туку затоа што ја губиме. Лоши инсталации, слаба изолација, застарени уреди – сето тоа, на глобално ниво, создава загуби вредни над 13 милијарди долари годишно. Пари што буквално одат „во ветер“. Ова не е локална претпоставка, туку глобален проблем кој детално го анализираат институции како Меѓународната агенција за енергија, па токму фразата енергетска ефикасност во домаќинствата логично се хиперлинкува до нивните анализи.
Просечното домаќинство денес троши околу 10–11 MWh електрична енергија годишно. Ако ова темпо продолжи, се проценува дека ќе се испуштат десетици милиони тони дополнителен јаглероден диоксид во атмосферата. И тука веќе не зборуваме само за пари, туку за воздух, клима и иднина.
Поголемиот дел од електричната енергија сè уште се произведува во термоелектрани што согоруваат фосилни горива. Нуклеарните и хидроелектраните учествуваат помалку, а обновливите извори – соларни панели и ветерници – иако во раст, сè уште се мал дел од вкупниот микс. Овие податоци се редовно ажурирани во извештаите на Global Energy Review, што е соодветна точка за надворешно линкување.
Малите навики што трошат голема струја
Оставен полнач во штекер. Телевизор на standby. Светло што гори „за секој случај“. Ова се меѓу најчестите, а најпотценети потрошувачи. Не ги забележуваме затоа што се тивки, но на крајот на месецот сите се таму – во бројките.
Екраните не штедат затоа што се црни. Screen saver-ите одамна ја изгубија својата смисла, а монитор што работи, дури и затемнет, троши. Ако печатарот и компјутерот навечер навистина ги исклучуваме, а не ги оставаме „да одморат“, за неколку години таа заштедена енергија е доволна за нов уред.
Флуоресцентните, а денес и LED светилките, произведуваат исто количество светлина со четвртина од енергијата што ја трошат класичните сијалици и траат повеќекратно подолго. Истото сијалично грло, сосема друга логика. А валкана или зачадена сијалица може да намали и до 10% од светлината – загуба што ретко ја забележуваме, но ја плаќаме.
Просторот како сојузник, не како трошок
Начинот на кој е уреден просторот има директно влијание врз потрошувачката. Светлите бои рефлектираат светлина, па на таквите простории им треба помалку осветлување. Три добро поставени светилки често можат да направат повеќе од четири поставени без план.
Регулаторите на јачина на светлина не се луксуз, туку алатка. Ако светлото е придушено за 15%, потрошувачката паѓа приближно исто толку. Во простории како трпезарија или спална, тоа има и логика и смисла.
Клима, фрижидер и реалната цена на комфорот
Климата поставена на 26°C не е откажување од удобност, туку рационална рамнотежа. За секој степен пониско, трошоците растат за околу 6%. На 22°C, веќе зборуваме за повеќе од една третина поголема потрошувачка. Програмабилните термостати тука се вистински сојузници – климата не мора да работи ако не сме дома.
Фрижидерот, пак, може да користи и до 20% од вкупната електрична енергија во домот. Температура меѓу 3°C и 6°C е сосема доволна. Полн фрижидер, доколку не е претрупан, троши помалку од празен. Прашината на моторот, лошата гума на вратата или честото отворање се ситници што прават голема разлика.
Дигиталниот свет и невидливата потрошувачка
Едно пребарување на Интернет произведува околу 0,2 грама CO₂. Малку? Да. Но кога пребаруваме исто нешто пет пати, таа енергија веќе е доволна за да се свари чај. Обработката на спам пораки глобално троши десетици билиони киловатчасови годишно и создава милиони тони CO₂.
Интересен е примерот со Google, кој годишно користи околу 15 милијарди киловатчасови електрична енергија – повеќе од многу држави. Разликата е што значителен дел од таа енергија доаѓа од сопствени соларни капацитети, што е јавно објаснето во нивните sustainability reports и заслужува надворешен линк токму на фразата обновлива енергија на Google.
Рационалноста како одлука, не како жртва
Рационалното користење на струјата не е список на забрани. Не е повик да се живее полошо. Напротив. Тоа е одлука да се живее посвесно. Да се знае каде оди енергијата, зошто оди и дали навистина мора така.
Не за да штедиме по секоја цена. Туку за да живееме подобро со она што веќе го имаме.
