Детството што не прифаќа тишина
Павел Шатев е роден во Кратово на 15. јуни 1882 година – град што отсекогаш знаел да раѓа луѓе со тврд карактер и немирна мисла. Основното образование го завршува таму, потоа во Скопје, а гимназиските години ги минува во Солун, каде што матурира во 1899/1900 година. Тоа не е само биографска патека, туку географија на една рана политичка свест. Уште како ученик, Шатев се среќава со револуционерната идеја преку Петар Тошев и Христо Матов – средби што не го оставаат ист.
Солун – училница на бунтот
Во 1898/99 учебна година со група млади анархисти го формираат кружокот „Гемиџии“. Тоа не е младешки каприц, туку свесен избор за радикален отпор. Во април 1903. година, за време на Солунските атентати, Павел Шатев го запалува францускиот пароброд „Гвадалкивир“ – чин што ја потресува европската јавност и ја втиснува Македонија во картата на револуционерните жаришта. Атентатите, денес детално документирани во анализите на Солунските настани од 1903. година (хиперлинк: „Солунски атентати 1903“), не биле слеп терор, туку очајнички повик до светот.
Затворот како продолжение на борбата
Шатев е уапсен и осуден на доживотен затвор. Фезан, во Африка, не е само географска казна – тоа е обид за бришење. Но, затворот не го скршува. По општата амнестија на султанот во 1908. година, тој е ослободен и се враќа со уште појасна политичка визија. Историјата на Фезан како место за политички затвореници (хиперлинк: „затворот Фезан“) сведочи колку далеку империите биле подготвени да одат за да замолчат идеја.
Од револуционер до државник
Во 1925 година е меѓу основачите на ВМРО (Обединета). Подоцна, во 1931. се враќа во Бугарија, а од 1934. работи како адвокат и публицист. Но, државите повторно се плашат од него. Во 1942. година во Софија е осуден на смрт, па на 15 години затвор. Под притисок на Македонските братства, преку Симеон Радев кон Цар Борис III, пресудата е ублажена.
Архивите говорат дека Шатев бил координатор на комунистичките дејствија и финансиски столб на партизанските групи во Бугарија, Тракија и Македонија – факт што денес е потврден во повеќе историски студии (хиперлинк: „архиви за македонското движење 1941-1944“).
Враќањето во Македонија
Неговиот трансфер во Македонија се поврзува со деновите по 9-10 септември 1944 година. Со политичките затвореници од Македонија и единица од Пиринска Македонија влегува во Источна Македонија и се приклучува во борбите за ослободување од германскиот окупатор. На 27. октомври и во декември 1944. година е делегат на Второто заседание на АСНОМ – момент кога револуционерот станува државотворец.
Власта што не простува
Во првата македонска влада (1945.) е министер за правосудство, а во мај 1946. станува потпретседател на Президиумот на АСНОМ. Избран е и за сојузен пратеник во Собранието на ДФЈ. Но, по Резолуцијата на Информбирото во 1949. година истиот систем што го градел го прогласува за „потенцијален непријател на државата“. Единаесет месеци минува во истражниот затвор во Скопје. Потоа е испратен во Битола – во тивок, контролиран домашен притвор.
Смртта како последен страв
Павел Шатев умира на 30. јануари 1951. година. Она што не им успеа на султанот Абдул Хамид и на цар Борис III им појде од рака на Јосип Броз Тито и Лазар Колишевски. Се плашеа и од мртвиот гемиџија. Не му дозволија погреб во Кратово. Погребан е тајно, во црквата „Св. Недела“ во Битола – симболичен крај за човек кого државите никогаш не успеаја целосно да го спитомат.
