Топлината не е луксуз – туку предуслов
Кога зборуваме за домати и пиперки, зборуваме за култури што ја сакаат топлината. Не ја толерираат – ја бараат. Затоа секогаш потенцирам дека расадувањето мора да се прави во загреана почва, никако под 14 степени Целзиусови. Тоа не е препорака од типот „би било добро“, туку основа без која стартот ќе биде тежок.
Ако ги следиме препораките на ФАО – минимална температура на почвата за пресадување на топлолюбиви култури – ќе видиме дека токму стабилната температура е првиот чекор кон здрав коренов систем. А коренот, тоа веќе добро го знаеме, е темелот на целото растение.
На расадот одгледуван во пластични леи му треба време да ја воспостави функцијата на кореновиот систем. Надземната маса често изгледа просушено – тоа е физиолошки стрес. Кај расадот произведен во ФТС – со формиран коренов систем – овој шок речиси и да го нема. Коренот веднаш почнува да функционира, и растението не губи драгоцени денови во адаптација.
Просторот е дисциплина
Доматот се расадува на 50 до 60 сантиметри во редот – практично преку една капалка. Пиперката бара повеќе густина – 25 до 30 сантиметри, на секоја капка. Растојанието помеѓу латералните цевки, односно редовите, треба да биде 60 сантиметри – доволно за обработка и контрола.
Овде нема импровизација. Просторот е биологија, не геометрија. Прегуст засад значи слаба проветреност и зголемен ризик од габични заболувања – нешто што сериозно се анализира и во препораките на IPM – интегрирано управување со штетници.
Потпирање, филизење и дисциплина во растот
Кога културата ќе се стабилизира и ќе се пополнат празните места, се преминува на потпирање. Над котиледонските ливчиња лабаво се врзува манила и се прицврстува на хоризонтална жица поставена паралелно со редот низ целиот пластеник.
Манилата мора да биде доволно лабава за да дозволи намотување на главното стебло во текот на вегетацијата, но доволно стабилна за растението да не се потпира на соседот кога ќе влезе во фаза на носење плод. Оштетувањето на стеблото отвора врата за инфекции – а патогените не пропуштаат такви шанси.
Редовното филизење – отстранување на страничните изданоци кога не се подолги од 10 сантиметри – е клучно. Овие изданоци непотребно трошат хранливи материи. Дефолијацијата – отстранување на старите листови – овозможува подобра проветреност. Пинцирањето, односно отстранување на два до три од најголемите или најмалите цветови, помага за униформно зреење. На една китка се оставаат 5 до 6 плодови.
Ова не е „козметика“. Ова е управување со енергијата на растението.
Водата – најчестата грешка
Растенијата реагираат брзо и на недостиг и на вишок вода. Пред да се исушат, оние што немаат доволно вода стануваат темнозелени и крути. Оние со вишок во кореновата зона имаат посветла зелена боја и пожолтување на долните листови – бидејќи не можат да го повлечат азотот од почвата.
Според агротехничките анализи, едно растение домат високо 90 сантиметри, со развиена лисна маса, во фаза на носење плод, има различни дневни потреби:
- при многу облачно време – 0,14 до 0,28 литри
- при облачно време – 0,28 до 0,42 литри
- при променливо облачно – околу 0,58 до 0,71 литри
- при сончево со мали промени – 1,1 до 1,2 литри
- при целосно сончево – 1,5 до 1,8 литри
Во просек, за вегетација од 22 недели, со неделна потреба од околу 9 литри, едно растение ќе потроши приближно 200 литри вода.
Капка по капка системот – drip irrigation system – овозможува прецизна контрола и минимални загуби.
Пиперката, иако содржи помал процент вода во плодот, поради густината на садење бара сличен пристап во наводнување и исхрана.
Исхрана – рамнотежа, не екстрем
Фосфорот се дава со основното ѓубрење. Во текот на вегетацијата, клучно е да се избалансира односот помеѓу азот и калиум.
Вишокот на азот резултира со прекумерна лисна маса и слабо врзување плод. Недостигот создава тенки и пожолтени растенија. Вишокот на калиум доведува до прецврсти плодови, неговиот недостаток дозволува азотот да доминира и повторно се добива вегетативна маса без род.
Микроелементите имаат значајна улога. Недостиг или вишок може да отвори пат за секундарни инфекции од габи и вирози – тема детално обработена и од American Phytopathological Society.
Кај капка по капка систем, избалансирана шема може да изгледа вака:
- Калиум (K2O) 900-1.100 кг/ха – 28 г по растение
- Азот (N) 450-550 кг/ха – 14 г
- Фосфор (P2O5) 80-110 кг/ха – 7 г
- Магнезиум (MgO) 120-140 кг/ха – 7 г
- Калциум (CaO) 550-660 кг/ха – 14 г
Ова се ориентири. Практиката бара анализа на почва и адаптација.
Евиденцијата е половина од успехот
Секојдневна евиденција за работни операции, температура, исхрана и третмани против болести и штетници не е бирократија – тоа е алатка. Само така може да се разликува дали симптомот е од абиотски фактор или од вистински патоген.
Земјоделството не е случајност. Тоа е систем.
