Едно растение што личи на приказна
Понекогаш ми се чини дека бамбусот не е само растение, туку лекција што расте. Тивко. Трпеливо. И со достоинство што ретко го гледаме во природата.
Тоа е едно од најкорисните растенија од топлите краишта. И не го велам тоа како флоскула, туку како факт што може да се провери во секој посериозен ботанички прирачник. Бамбусот, кој всушност припаѓа на семејството треви – нешто што многумина ги изненадува – е дел од фамилијата Poaceae, истата фамилија во која спаѓа и пченицата. За тоа можете да прочитате и во податоците на Encyclopaedia Britannica – Bamboo.
Во Кина младите фиданки на бамбусот служат како зеленчук. Тоа не е модерна гастро-фантазија, туку вековна традиција. Ако погледнете на пример во јапонската кујна, ќе видите колку се ценети таканаречените „bamboo shoots“ – јапонските бамбусови фиданки како храна. Здрвенетото стебло, пак, се користи како материјал за градење куќи, правење мебел, садови, стапови и во плетарството. Денес, во ерата на одржливи материјали, бамбусот повторно се враќа на голема врата како еколошка алтернатива на дрвото – нешто што го потврдуваат и извештаите на FAO за бамбусот како одржлив ресурс.
Растение што цвета како по договор со времето
Бамбусот цути мошне ретко – речиси на секои 100 години. Но тука нема едноставна формула. Некои видови цутат на секои 30 години, други на 60 или 67, а трети и по повеќе од 100 години. Тоа не е мит, туку научно документиран феномен што се нарекува „gregarious flowering“ – масовно истовремено цветање. Подетално објаснување може да се најде во истражувањата на ScienceDirect – Bamboo flowering.
Она што фасцинира е фактот дека сите припадници од ист вид, без разлика дали растат во некоја градина во САД, Англија, Јапонија или во шумите на Индија, можат да расцветаат во исто време. Како да постои некаков невидлив центар што дава сигнал. Биолозите претпоставуваат дека станува збор за генетски вграден биолошки часовник. Но зошто? За што служи таа синхронизација?
Една од најприфатените теории е дека станува збор за стратегија на преживување. Со реткото и масовно создавање семе, видот ги „преплавува“ предаторите. Животните што се хранат со семето не можат да го следат циклусот, ниту да се приспособат на толку долг временски интервал. Кога бамбусот ќе расцути, семето го има во изобилство – толку што, дури и ако голем дел биде изеден, останува доволно за нов живот.
Тоа е биологија, но и метафора. Понекогаш не се браниш со сила, туку со трпение.
Трева што може да биде висока 40 метри
Иако е трева, бамбусот може да достигне височина и до 30-40 метри, зависно од видот – податок што го потврдува и Royal Botanic Gardens, Kew. Внатрешноста на неговото стебло е празна. И токму таа празнина често се толкува како симбол на скромност и духовна отвореност.
Во домот, таканаречениот „среќен бамбус“ што често го гледаме во вода, всушност не е вистински бамбус, туку растение од родот Dracaena. Но и покрај тоа, во популарната култура останал како симбол на просперитет и хармонија. Во водичите за нега на lucky bamboo јасно е наведено дека сака постојана влага во коренот и добро осветлено место – нешто што го прави одличен избор за кујна или бања.
Симболика – од Месечината до четката
Бамбусот го симболизира летото и е еден од најчесто сликаните мотиви во традиционалната кинеска уметност. Често се поврзува со Месечината, а Месечината – со змејот. Во источноазиската естетика, бамбусот е пример за исправена положба и еластичност. Силен е, но се витка. Не се крши лесно.
Тој е олицетворение на машката сила, но и на скромноста. Празното стебло не е слабост, туку простор за звук. Од бамбус се прават флејти како јапонската shakuhachi, инструмент со длабока духовна традиција, за кој можете да прочитате повеќе на Britannica – Shakuhachi.
Од бамбус се изработува и shinai – мечот што се користи во кендо, јапонската боречка вештина. Ова е потврдено и од официјалните извори за кендо и опремата што се користи. Во некои традиции, ножеви од бамбус се користеле при ритуали, па дури и за пресекување папочна врвка.
Кај азиските народи бамбусот не е само материјал. Тој е придружник од раѓање до смрт. Се користи во церемонии, како лек, како амајлија. Во фенг шуи, бамбусовите стапчиња се сметаат за носители на среќа и енергија. За принципите на Feng Shui може да се прочита и во енциклопедиски извори.
И кога ќе ги соберам сите овие факти, легенди и симболики, сфаќам дека бамбусот не е само растение. Тој е приказна за трпение, за синхронија со времето и за тоа дека вистинската сила често е скриена во флексибилноста.
Можеби затоа расте толку високо.
