Во светот, особено во развиениот, во глобалните метрополи каде што културата одамна престанала да биде само традиција и станала индустрија, постојано се отвораат нови музеи. Но не зборувам за класични галерии со ренесансни платна и мермерни скулптури. Зборувам за музеи кои на прв поглед делуваат чудно, бизарно, па дури и несфатливо – особено ако се има предвид суштинското значење на институцијата музеј како чувар на колективната меморија.
И тука почнува мојата љубопитност. Затоа што кога нешто ни изгледа чудно, обично токму таму се крие некоја подлабока вистина.
Музејот како засолниште и сеќавање – Ацех
Во индонезиската провинција Ацех, во чест на повеќе од 170.000 жртви од катастрофалното цунами во 2004 година, изграден е Tsunami Museum Aceh – музеј кој не е само изложбен простор, туку и потенцијално засолниште во случај повторно да се заканат бранови. Архитектонски е обликуван како традиционална куќа, поставен на ритче, со симболика што зборува за отпорноста на локалното население.
Во неговите интерактивни простории посетителите можат да доживеат симулација на цунами и да пристапат до детални податоци за оваа природна катастрофа. Ова не е бизарен музеј. Ова е музеј како опомена.
Miffy – кога минимализмот станува глобален бренд
Во Холандија, пак, една зајачица добила музеј. Станува збор за Miffy, ликот создаден од Dick Bruna во 1955 година. Денес постои официјален Miffy Museum во Утрехт, кој е дел од Centraal Museum. Ликот, нацртан со чиста црна линија и основни бои, станал глобален феномен – со повеќе од 85 милиони продадени книги, преведени на десетици јазици.
Во Азија, особено во Јапонија, Miffy е вистинска културна и комерцијална икона. Овој пример е чист доказ дека дизајнот не е само естетика – туку економија. Добриот визуелен јазик станува глобален производ.
Кога зајаците стануваат цивилизација
Во Пасадена, Калифорнија, постои The Bunny Museum со повеќе од 40.000 експонати посветени на зајаци – пластични, кадифени, керамички, па дури и „Elvis Carrot“. Музејот го основале Candace Frazee и Steve Lubanski.
Ова е моментот кога колекционерската страст станува институција. Кога личната опсесија станува јавна култура.
Рамен како национален идентитет
Јапонските инстант нудли, создадени во 1958 година од Momofuku Ando, го променија светот на брзата храна. Во Јапонија денес постојат повеќе од 20.000 рамен ресторани, а CupNoodles Museum Yokohama е посветен на историјата на оваа индустриска револуција во исхраната.
Изграден како кварт од 1958 година, музејот не е само гастрономија – туку носталгија, технологија и културна меморија во една чинија супа.
Тоалетот како цивилизациски напредок
Во Њу Делхи се наоѓа Sulabh International Museum of Toilets, кој не е отворен заради шега, туку заради едукација.
Првите познати канализациски системи навистина датираат од пред повеќе од 4.000 години, како во древната цивилизација на Мохенџо-Даро. Овој музеј зборува за нешто што сите го користиме, а ретко го спомнуваме – санитарната инфраструктура како темел на јавното здравје.
Музеј на лошата уметност – кога кичот добива легитимитет
Во Масачусетс постои Museum of Bad Art (MOBA) – институција која ги собира најголемите уметнички промашувања.
Ова не е сарказам. Ова е културна иронија. Потсетник дека вкусот е историска категорија, не апсолутна вистина.
Њујорк – метропола на концептот
Њујорк предничи по бројот на тематски музеи. El Museo del Barrio ја документира латино и карипската култура. Museum of American Finance ја анализира економската историја. Museum of Sex истражува 2.500 години еротска култура. National Museum of the American Indian е дел од Smithsonian и е посветен на староседелските народи.
Музејот на облакодерите, Skyscraper Museum го слави инженерскиот триумф на вертикалата.
Кога ќе ги погледнете сите овие примери, прашањето веќе не е зошто постојат. Прашањето е – зошто да не постојат?
Музејот повеќе не е само храм на високата култура. Тој е огледало на опсесиите, трагедиите, комерцијалните успеси и цивилизациските достигнувања. Тој е доказ дека сѐ може да стане култура – ако има приказна.
И токму тука лежи суштината. Не во бизарноста. Туку во смислата што ја создаваме.
