Кога науката почнува да зборува со јазик што наликува на вера
Постои момент кога човекот, дури и ако се смета за рационален, чувствува дека реалноста е поширока од она што очите можат да го видат. Не зборувам за мистицизам во евтина форма, туку за онаа тивка зона каде науката, свеста и стравот од смртта почнуваат да се допираат. Последниве децении, неколку научници токму таму ја насочија својата работа – на границата меѓу мозокот, информацијата и она што ние го нарекуваме „душа“.
Мозокот како квантен простор, не како обичен компјутер
Кога ќе се споменат имињата на Стјуарт Хамероф и Роџер Пенроуз, важно е веднаш да се расчисти една работа. Ова не се луѓе од маргините на науката, туку истражувачи кои со децении работат на најтешките прашања за свеста. Нивната теорија, позната како „оркестрирана објективна редукција“ (Orch-OR – теорија на свеста), не тврди дека душата е нешто магловито и метафизичко без основа, туку дека свесното искуство се создава во микротубулите – микроцевчиња во внатрешноста на мозочните клетки.
Овие структури, според нив, не се пасивни. Тие обработуваат квантни информации. Кога срцето застанува, тие информации не исчезнуваат. Тие се „распрснуваат“ во универзумот. А ако човекот се врати од клиничка смрт, информацијата повторно се собира. Ова не е поетска метафора, туку сериозен обид свеста да се објасни како физички процес што не завршува со последниот отчукувачки импулс.
Снимање на моментот кога телото замолчува
Рускиот истражувач Константин Коротков оди чекор понатаму и се обидува визуелно да го регистрира она што се случува при смртта. Со напредна форма на Кирлијанова фотографија, метод познат како биоелектрографија, тој документира како енергетското поле постепено го напушта телото. Прво исчезнува околу главата, потоа околу трупот, а најдолго останува во пределот на срцето.
Оваа техника не е езотерична алатка од маргините. Таа е регистрирана и се користи во медицински контекст во Русија. Прашањето што останува да лебди е едноставно и вознемирувачко: ако ова не е душа, тогаш што точно ја напушта материјата?
Мислата како сила што ја менува реалноста
Кога зборуваме за енергија, неизбежно стигнуваме до идејата дека мислата не е само приватен психолошки процес. Јапонскиот истражувач Масару Емото предизвика светска дебата со фотографиите на кристали од вода изложени на различни зборови и емоции. Колку појасна и попозитивна била намерата, толку похармонична била структурата.
Иако неговите експерименти се предмет на научни критики поради репродуктивноста, тие отворија пошироко прашање – дали свеста влијае врз материјата? Ако да, тогаш идејата дека со смртта сè завршува изгледа сè понеодржлива.
Смртта како илузија на перцепцијата
Американскиот биолог Роберт Ланза оди уште подалеку. Во својата теорија на биоцентризмот, тој тврди дека животот и свеста не се производ на универзумот, туку обратно – универзумот е производ на свеста. Просторот и времето, според него, се алатки, не апсолути.
Кога Ланза вели дека смртта не постои, тој не го негира распаѓањето на телото. Тој ја негира конечноста на искуството. Свесноста, таа „енергија од 20 вати“ во мозокот, не може да исчезне, бидејќи енергијата не може да се уништи. Таа само го менува контекстот.
Времето како упорна илузија
И тука некаде се враќаме и на мислата на Алберт Ајнштајн, кој тивко призна дека разликата меѓу минатото, сегашноста и иднината е „упорно тврдоглава илузија“. Ако времето не е она што мислиме дека е, тогаш и смртта можеби е само промена на перспектива, не крај.
Она што мене ме фасцинира не е тврдењето дека сме бесмртни, туку фактот дека науката сè почесто доаѓа до заклучоци што со векови ги носеле религиите и филозофиите. Не како догма, туку како прашање што сè уште бара одговор.
