МУДРОСТА НА ЛАО ЦЕ
Стариот мајстор и тивкиот глас што сè уште зборува
Кога зборуваме за Лао Це, зборуваме за фигура што стои некаде меѓу историјата и легендата. Кинеската традиција го сместува во 6 век п.н.е., додека современите историчари поскромно претпоставуваат дека живеел околу 4 век п.н.е., во времето на Стоте школи на мислата и Периодот на завојувани држави. Искрено, таа неизвесност не му ја одзема тежината. Напротив – како да му прилега. Лао Це не е лик што бара биографска прецизност. Тој е мисла што тивко се провлекува низ вековите.
Нему му се припишува Тао Те Кинг, книга што не поучува со наредби, туку со насоки. Не нè турка, туку нè повикува да застанеме, да слушнеме и да се усогласиме со нешто поголемо од нас. Со тао.
Тао – патот што не се објаснува, туку се живее
Во сржта на сè што Лао Це го мисли и го чувствува стои принципот тао – апсолутниот тек на светот и животот. Не закон, не бог, не систем, туку пат. Тао не се освојува, не се контролира и не се подобрува. Со него се усогласуваш. Или не.
Лао Це постојано нè потсетува дека секоја активност – лична, семејна, општествена, државна – има смисла само ако е во хармонија со тао. Во спротивно, колку и да изгледа успешна, таа е осудена на внатрешен распад. Затоа кај него нема брзање, нема докажување, нема наметнување.
Во светот, вели тој, сè вечно кружи меѓу јинг и јанг – двете фундаментални спротивности. Но тие не се во војна. Тие се во дијалог. Денот не го уништува ноќта. Слабоста не ја поништува силата. Тие се потребни едно на друго за светот воопшто да постои.
Ништото како почеток, а не како празнина
Една од најдлабоките и најпогрешно разбрани идеи кај Лао Це е тврдењето дека почетокот на светот е ништо. Но тоа ништо не е празнина. Не е отсуство. Тоа е неодредено, потенцијално, тивко чекање на облик.
Тука влегува човечкиот ум. Не како господар, туку како соучесник. Умот го одредува, го именува и му дава форма на она што дотогаш било без облик. Затоа тао во првата фаза е неподвижен принцип, а подоцна станува принцип на неподвижно движење – парадокс што не се решава со логика, туку со чувствување.
Мекоста како сила што не се фали
Лао Це не зборува за животот со апстрактни формули. Тој користи слики што сите ги разбираме. Човекот кога се раѓа е мек и слаб. Кога умира – цврст и крут. Растенијата додека се живи се виткаат. Кога ќе се исушат – се кршат.
Тврдоста и крутоста, вели тој, се придружници на смртта. Мекоста и флексибилноста се придружници на животот.
И тогаш доаѓа водата. Ништо на светот не е послабо од неа. А ништо не го совладува цврстото така како водата. Таа не удира, не се докажува, не се спротивставува директно. Таа тече. И токму затоа победува.
Сите го знаеме тоа. Но ретко кој живее според тоа.
Знаењето што молчи и зборовите што не мора да бидат вистинити
Една од најнепријатните вистини кај Лао Це е оваа: оној што знае, не зборува; оној што зборува, не знае. Во свет каде сите зборуваат, објаснуваат, убедуваат и продаваат вистини, оваа мисла звучи речиси субверзивно.
Кој знае дека не знае – е највисок. Кој се преправа дека знае нешто што не го знае – има болен дух. А кој ја препознава таа болест како болест, веќе е чекор поблиску до здравјето.
Вистинските зборови, вели Лао Це, не мора да бидат избрани. А избраните зборови не мора да бидат вистински. Ова не е напад на јазикот, туку предупредување. Јазикот е алатка. Не мерка за вистина.
Човекот што ништо не го врзува
Во финалната слика што ни ја остава, Лао Це зборува за човек што не е зафатен од добивка и загуба, што не се возбудува од почести ниту се скршува од немилост. Љубовта и омразата не можат да го допрат. Не затоа што е ладен, туку затоа што не е заробен.
И токму затоа, вели тој, го цени сиот свет.
Тоа не е бегство од животот. Тоа е длабоко присуство во него – без страв, без грч, без потреба постојано да се биде во право.
Мудрости и изреки на Лао Це:
Учењето е како веслање низводно; штом ќе се престане, веднаш се тргнува назад.
Да се биде длабоко сакан од некого дава сила, а да се сака некој длабоко дава храброст.
Од грижа доаѓа храброст.
Мудриот човек гледа на пространството и не го смета малото така мало ни големото така големо, затоа што тој знае дека димензиите немаат граници.
Оние кои имаат малку ќе стекнат, кои имаат многу ќе скршнат од патот.
Луњата никогаш не трае цело утро, ниту поројот трае цел ден.
Ако се луѓето богати и надмени на висока позиција, се препуштаат на неизбежна пропаст.
Мудрецот не се покажува, затоа го гледаат секаде. Не се дефинира, затоа е разбирлив. Не се истакнува себеси, затоа успева. Не се фали со својата работа, затоа трае. Не се расправа, и токму од таа причина никој на светот не може со него да се расправа.
Ако си внимателен на крајот, како и на почетокот, ќе спречиш неуспех.
Нема поголема несреќа од тоа човек да не знае да се задоволи со она што го има; нема поголем грев од желбата за стекнување.
И небото и земјата и илјадници други нешта се родени од постоење, самото постоење е родено од непостоење.
Мудрецот избегнува крајности, раскош и прекумерност.
Среќата се раѓа од несреќа, несреќата е сокриена во градите на среќата.
Светот можеме да го запознаеме, а да не ја отвориме вратата. Смислата на небото можеме да ја разбереме, а да не погледнеме низ прозорецот.
Кој сака слатко, треба да знае да поднесе и горчливо.
Да се познаваат други е интелигенција; да се познаваш себеси е вистинска мудрост. Контролата на другите е сила; контролата на себеси е вистинска моќ.
Кој нема доверба во други, нема ни на други да им ја влее.
И патувањето од илјада милји почнува со прв чекор.
