Кога времето не е „горе“, туку околу нас
Кога велиме време, најчесто мислиме на нешто што се случува „над нас“ – облаци, фронтови, прогнози што ги гледаме на телевизија. А всушност, најважното време за човекот не е она високо во атмосферата, туку она што буквално ни ги допира стапалата. Микроклимата е таа тивка, но постојано променлива состојба на воздухот во приземниот слој, до околу два метра над површината на Земјата – таму каде што живееме, се движиме, работиме и дишеме.
Токму затоа микроклимата е под директно влијание на почвата. Тлото не е само подлога, туку активен учесник во климатската приказна. Тоа ја прима сончевата енергија, ја складира, ја враќа назад, испарува вода, создава отпор за струењето на воздухот. Резултатот е микроклима која покажува големи временски и просторни промени на температурата, влагата и ветрот – често и на растојанија од само неколку метри.
Вертикали, хоризонтали и контрасти што не ги забележуваме
Во приземниот слој, метеоролошките елементи не се менуваат рамномерно. Напротив, тие знаат да бидат драматично различни во зависност од висината, делот од денот или годишното време. Вертикалните температурни градијанти тука се многу поизразени отколку во повисоките слоеви на атмосферата. На само еден метар разлика, температурата може значително да се смени – нешто што ретко го забележуваме, но постојано го чувствуваме.
И во хоризонтална насока, микроклимата е сè само не униформирана. Осојничав дел од тлото и слободна површина изложена на сонце можат да имаат сосема различни услови, иако се дел од исто поле, иста улица или ист двор. Тие мали разлики често се пресудни – за растението, за инсектот, за човекот.
Зошто микроклимата е важна токму за човекот
Проучувањето на микроклимата не е академска вежба, туку практична нужност. Најголемиот дел од човечката активност се одвива токму во овој приземен слој на атмосферата. Микроклимата во поле со пченица, пченка или компир, микроклимата на шумски раб, на асфалтирана улица или во урбан двор – сите тие директно влијаат врз приносите, здравјето, удобноста и безбедноста.
Во современ контекст, микроклимата сè почесто ја препознаваме и во градовите, преку феномени како урбаните топлински острови, каде бетонските и асфалтните површини создаваат повисоки температури од околината. Овие појави се детално обработени и во современите климатски анализи, како оние на „urban heat island effect“ објавени од Encyclopaedia Britannica
, кои јасно покажуваат колку микроклимата станува клучна за квалитетот на животот.
Вештачка микроклима – кога човекот интервенира
Поимот микроклима не се користи само за природни средини. Тој е подеднакво релевантен и кога зборуваме за вештачки создадени услови во затворени простори. Температурата и влажноста во канцеларија, фабрика или стан се исто така микроклиматски состојби – само контролирани.
Во одредени природни или технолошки процеси може да се јави претерана влажност, превисока температура или општо лоши микроклиматски работни услови. Подобрувањето на овие состојби најчесто се постигнува преку климатизација, вентилација или со промени во самиот работен процес. Денешните стандарди за внатрешна микроклима, како оние што ги разгледува World Health Organization
, сè повеќе ја нагласуваат врската меѓу микроклимата и здравјето.
Микрометеорологија – науката за најнискиот слој на атмосферата
Тука влегува микрометеорологијата – гранка на метеорологијата која се занимава со физичките процеси во најнискиот, граничен слој на атмосферата. Таа го проучува токму она место каде што атмосферата и почвата постојано разменуваат енергија, влага и импулс.
Почвата е клучниот медијатор. Атмосферата се грее и лади преку неа, водената пареа се враќа во воздухот преку испарување, а триењето на тлото значително го забавува и менува струењето на воздухот. Затоа не е случајно што токму во овој приземен слој се појавуваат најголемите контрасти во метеоролошките прилики – нешто што детално го објаснува и National Oceanic and Atmospheric Administration
.
Каде сè се применува микрометеорологијата
Микрометеорологијата не е изолирана дисциплина. Таа се применува во ботаниката и екологијата, во земјоделието и шумарството, во зоологијата – особено во ентомологијата – но и во медицината, градежништвото и урбанистиката. Начинот на кој ќе се проектира куќа, улица или железница, сè почесто зависи од разбирањето на локалните микроклиматски услови.
Не е случајно што микрометеорологијата често се нарекува и микроклиматологија. Разликата е повеќе терминолошка отколку суштинска – станува збор за ист обид да се разбере она што се случува најблиску до човекот, но најчесто останува незабележано.
