Понекогаш заморот нема многу врска со тоа колку сме се движеле или колку часови сме работеле. Телото мирува, а умот цел ден трча: пораки, рокови, известувања, разговори, вести, туѓи барања, сопствени грижи. И кога конечно ќе дојде време за одмор, често му нудиме на мозокот уште содржина – уште еден екран, уште едно видео, уште нешто што треба да се следи.
Токму тука се среќаваат неколку навидум различни навики: прошетка без конкретна цел, време поминато меѓу растенија, читање, музика или некое едноставно хоби што не мора да биде „корисно“. Заедничкото не е во активноста, туку во промената на ритамот. Наместо постојано да решаваме, проценуваме и реагираме, му дозволуваме на вниманието барем за кратко да престане да работи под команда.
Тоа не е магична формула против стресот, ниту замена за стручна помош кога психичката исцрпеност станува сериозна и трајна. Но малите промени во начинот на кој се движиме, одмораме и го користиме слободното време можат да направат повеќе отколку што обично им признаваме.
Менталниот замор не бара уште една задача
Современото секојдневие ја наградува насоченоста. Треба да внимаваме на работата, на сообраќајот, на разговорите, на роковите, на телефонот, на она што сме го заборавиле и на она што допрва треба да го направиме. Таквото внимание е неопходно, но не е безгранично.
Кога цел ден сме изложени на информации и барања, дури и одморот лесно го претвораме во уште една форма на стимулација. Седнуваме да се одмориме, а потоа половина час прелистуваме содржини што повторно бараат од мозокот да проценува, избира и реагира.
Едноставните навики што можат да помогнат при стрес, прошетките без конкретна цел и времето поминато меѓу цвеќиња и зеленило. Заедничката нишка им е едноставна: мозокот не бара секогаш повеќе содржина. Понекогаш му треба помалку.
.Прошетката без цел има една важна предност
Излегувате од дома и не одите никаде посебно. Нема продавница до која мора да стигнете, нема состанок, нема задача, нема бројка на чекори што мора да ја исполните. Само одите.
Во култура што сака секоја минута да има функција, таквата прошетка лесно изгледа како губење време. Токму во тоа може да биде нејзината вредност. Одењето му дава ритам на телото, а на вниманието му дозволува да се одврзе од една единствена задача. Погледот се движи, сцената се менува, мислите доаѓаат и си одат без задолжително да бидат доведени до решение.
Во Скопје за тоа не е потребна посебна експедиција. Кејот, Градскиот парк, Водно, Сарај, населбата во која живееме или само неколку помирни улици можат да ја направат истата работа. Локацијата не мора да биде спектакуларна. Поважно е човек за кратко да излезе од просторот во кој цел ден ги гледал истиот екран, истата маса и истите четири ѕида.
Има, сепак, една мала замка. Ако прошетката повторно се претвори во половина час одговарање пораки, снимање, проверување известувања и броење резултати, лесно го враќаме истиот ментален режим од кој сме сакале да излеземе.
Зеленилото го забавува ритамот што сами сме го забрзале
Растението не знаеавува ритамот што сами сме го забрзале Растението не знае за нашите рокови. Не може да се забрза со уште една порака или уште еден состанок. Треба да добие светлина, вода и време. Можеби токму затоа грижата за растенија има посебна психолошка привлечност. Во неа има конкретна задача, но нема дигитална итност. Рацете се зафатени, вниманието е насочено, а резултатот не доаѓа веднаш.
Не секој има градина, ниту на секого му е потребна. Неколку саксии на прозорец, балкон со зачини, мало парче зеленило пред домот или едноставно престој во парк можат да создадат поинаков тип контакт со околината. Тоа е искуство што не бара од нас постојано да одговараме.
Во секојдневие во кое речиси сè се случува преку екран, допирањето земја, пресадувањето растение или набљудувањето на нешто што расте со сопствено темпо изгледаат речиси старомодно. А можеби токму затоа делуваат толку освежувачки.
Хобито не мора да стане уште еден проект
Една од чудните навики на возрасниот човек е дури и слободното време да го претвора во испит. Ако чита, треба да прочита „важна“ книга. Ако фотографира, фотографијата треба да биде добра. Ако свири, треба да напредува. Ако пешачи, треба да собере доволно чекори. Така и хобито станува уште една задача што треба правилно да ја завршиме.
А токму активностите што немаат непосредна практична цел често ни овозможуваат нешто што работните задачи не можат: да останеме во еден момент без постојана процена на резултатот. Да прочитаме неколку страници затоа што ни се чита. Да слушнеме цела песна без истовремено да одговараме на пораки. Да цртаме без намера некој да го види цртежот. Да фотографираме нешто затоа што ни го привлекло погледот.
Кога секое хоби мора да стане вештина, профил, дополнителна заработка или доказ за продуктивност, губиме нешто важно – правото нешто да правиме само затоа што ни годи.
Одморот не треба да стане проект за самоусовршување
Тука се појавува најголемиот парадокс. Човек е веќе уморен, а потоа добива уште една листа: прошетај, медитирај, читај, слушај музика, купи растение, води дневник, вежбај благодарност, исклучи го телефонот. Наместо олеснување, добива нов распоред што треба дисциплинирано да го исполни. Тоа ја промашува суштината.
Ако една прошетка ви годи – прошетајте. Ако сакате да седите меѓу дрвја или цвеќиња – седете. Ако музиката го менува ритамот на вечерта – слушајте ја. Ако ви се читаат десет страници, нема причина да бидат педесет. Малите активности што го растоваруваат умот не треба да се претворат во уште еден систем за самоконтрола.
Можеби современиот човек не е уморен само затоа што има многу работа. Уморен е и затоа што речиси постојано е психички достапен – за порака, вест, известување, задача, туѓо мислење или некое ново барање.
Затоа понекогаш најдобрата мала промена е нешто што нема мерлив резултат: да одите без задолжително да стигнете некаде, да се грижите за растение што не брза, да прочитате нешто без корист, да слушнете музика без паралелно да правите уште три работи.
На мозокот не му треба секогаш уште еден совет. Понекогаш му треба простор во кој ништо не мора веднаш да се случи.
