Кога зборувам за Киро Урдин, не зборувам само за сликар, ниту само за режисер, ниту пак за уште едно име од културната историја. Зборувам за човек што од Македонија излезе кон светот не со амбиција да биде дел од него, туку со визија да го поврзе. А тоа се две сосема различни работи.
Постојат уметници што создаваат дела. Постојат и уметници што создаваат идеи. Урдин е од вторите. И токму затоа неговото дело не може да се смести во класична биографска рамка. Тоа е патување.
Биографија што не тргнува од академија, туку од немир
Роден во Струмица во 1945 година, Урдин прво студира право во Белград. Завршува Правен факултет во 1969 година. Формално – правник. Но суштински – немирен дух што чувствува дека законите не се неговата вистинска територија.
Работи како новинар, патува, го набљудува светот. А потоа оди во Париз. И токму таму се случува пресвртот. Запишува студии по уметност, а во 1977 година дипломира филмска режија. Париз не го направил уметник – туку му дал средина каде што визијата можела да се артикулира.
Неговата официјална биографија можеш да ја најдеш на страницата на Википедија Но фактите сами по себе не ја раскажуваат суштината. Визијата ја раскажува.
Планетариум – идеја што го надминува платното
Она што го издвојува Урдин од многу други уметници е неговиот концепт „Планетаризам“.
Тоа не е стил. Тоа е став.
Проектот „Planetarium“ е едно единствено уметничко дело создавано на повеќе од триесет светски локации – од Пирамидите во Гиза, преку Великиот ѕид во Кина, до Париз и други културни центри. Замисли ја таа идеја: едно платно што го носиш низ светот, и секое место станува дел од неговата енергија.
Тоа што мене ме фасцинира не е само обемот. Туку концептот. Урдин не создава дело за да го изложи. Тој создава процес. Патување. Сведоштво дека светот може да биде единствен организам.
Во време кога светот се дели по нации, идентитети и интереси, Урдин предлага нешто друго – културна поврзаност преку уметност. И тоа е суштински визионерски чин.
Мултимедијалност како природна состојба
Урдин не е само сликар. Тој е режисер, фотограф, писател, автор на балетски и мултимедијални проекти.
„Planetarium“ е пренесен и во танцова форма, во сценски перформанс. Тоа значи дека идејата не останува статична. Таа се движи, буквално и симболично.
Неговите изложби се одржуваат на пет континенти. Неговото име се појавува во меѓународни галерии и културни институции. Но она што мене ме интересира е нешто друго – фактот дека тој никогаш не ја изгуби врската со Македонија.
Уметник што живее глобално, а мисли универзално, но не бега од своето потекло – тоа е ретка комбинација.
Урдин како визионер – што значи тоа денес?
Денес, во 2026 година, кога дигиталниот свет ги замаглува границите, неговата идеја изгледа уште порелевантна. Тој уште во минатиот век ја поставил тезата дека светот е едно поле на културна размена.
Не зборуваме тука за глобализација како економски процес. Зборуваме за духовна поврзаност.
Урдин не нуди политика. Не нуди идеологија. Нуди симбол.
А симболите се посилни од системите.
Значењето за Македонија и светот
За Македонија, Урдин е доказ дека културниот извоз не е мит. Тој покажува дека од мала земја може да произлезе голема идеја.
За светот, тој е пример дека уметноста може да биде мост. Не декоративен мост. Туку концептуален.
И можеби најважно – тој покажува дека визијата не бара дозвола од системот. Таа бара храброст.
А тоа, признавам, најмногу го почитувам кај него.
