Којa е вистинската улога на гејшите во јапонската традиција?
Да се биде гејша во Јапонија традиционално значело да се биде професионална уметничка, обучена во класичен танц, музика, пеење и уметноста на разговорот. Гејшите настапувале по покана во ексклузивни „рјотеи“ (традиционални ресторани) за имотна клиентела, но тоа никогаш не подразбирало автоматска согласност на интимни односи – заблуда што и денес е честа надвор од Јапонија.
Прашањето кое сè почесто се поставува е: дали уметноста на гејшите навистина изумира?
Драстичен пад на бројот на гејши: од 40.000 до критичен минимум
Во средината на 1950-тите години во Јапонија имало околу 40.000 активни гејши, додека според податоци на јапонските културни здруженија и медиуми, во 2024–2025 година нивниот број се проценува на помалку од 1.000.
Причините се повеќеслојни:
– опаѓање на интересот за традиционалните уметности кај младите,
– доминација на современи и дигитални форми на забава,
– високи трошоци за обука и опрема,
– економските последици од долгогодишната стагнација и пандемијата.
Квартовите поврзани со гејшите и денес се концентрирани во Кјото, потоа во Токио (околу 300 активни гејши) и во приморскиот град Атами, каде што традицијата сè уште ја одржуваат околу 200 жени.
Историски корени на гејшите: од периодот Едо до модерна Јапонија
Појавата на гејшите се поврзува со периодот Едо (1603–1867), кога тие дејствувале како забавувачки во квартот Јошивара во тогашниот Едо (денешен Токио).
Иако проституцијата во тоа време била легална, гејшите јасно се разликувале од неа – тие имале право да одбијат сексуален однос и биле вреднувани исклучиво како уметнички.
Гејшите често имале мецени (дана) кои доброволно ги покривале трошоците за нивното образование, живот и скапите рачно ткаени свилени кимона – инвестиција што и денес може да надмине неколку десетици илјади евра.
До 1930-тите години постоеле и машки гејши, а денес официјално се регистрирани само четворица, со церемонијална улога во традиционалните настапи.
Луксуз, политика и бизнис: зошто гејшите стануваат недостапни
Во 2025 година, ангажман на гејши во традиционален ресторан може да чини 80.000 јени по лице (околу 500-550 евра), а приватните настани се значително поскапи.
Сепак, елитната клиентела – високи бизнисмени и политичари – е сè поретка, особено по економските кризи од 1990-тите наваму.
„Можно е директор на голема компанија денес никогаш во животот да не бил на вечера со гејши“, забележува културниот хроничар Суми Асахара, автор на повеќе книги за оваа уметност.
Обиди за спас на уметноста на гејшите преку туризам и културни програми
Иако младите Јапонци генерално не чувствуваат емотивна врска со исчезнувањето на овој свет, локални заедници и невладини организации активно работат на негово зачувување.
Во Кјото, Кагуразака, Асакуса и Мукоѓима, се развиваат програми прилагодени за туристи, со пониски цени и едукативен пристап.
Ресторанот Sakuraraya во Мукоѓима, на пример, нуди вечера со настап на шест гејши за околу 10.000 јени по лице, со цел традицијата да стане подостапна.
„Во нашиот свет се чува најдоброто што може да го понуди Јапонија“, велат гејшите од Асакуса, изразувајќи загриженост дека земјата сè повеќе се ориентира кон западни вредности.
Обука, дисциплина и естетика: занает што бара животна посветеност
Денес кандидатките за гејши започнуваат обука на 18 години, освен во Кјото каде што тоа е можно од 15-годишна возраст. Обуката трае со години и опфаќа:
– класичен танц
– свирење шамисен, флаута и тапани
– пеење
– чајна церемонија
– строги правила на однесување и етика
Со своите бели лица, црвен кармин, сложени фризури и богато украсени кимона, гејшите и денес остануваат еден од најпрепознатливите симболи на Јапонија, ветувајќи дискретност и достоинство – вредности што современиот свет сè потешко ги одржува.
Извор:
https://www.original-site.com/geishi-art-is-disappearing
