Хендл ја создаде „Месија“ за само 24 дена, меѓу 22 август и 14 септември 1741 година. За помалку од еден месец испишал партитура од речиси 260 ракописни страници, исполнета со арии, речитативи, оркестарски делови и монументални хорови. Денес ова звучи како легенда создадена за да ја зголеми славата на композиторот, но датумите се запишани во самиот негов ракопис.
На 14 септември 1741 година, во својот дом во Лондон, Георг Фридрих Хендл ги внел последните дополнувања во партитурата на „Месија“. Не можел да знае дека делото создадено со толкава брзина ќе го надживее не само него, туку и музичкиот свет во кој било родено.
Од празна хартија до огромен ораториум
Текстот за „Месија“ не го напишал Хендл. Го составил неговиот соработник Чарлс Џененс, кој избрал и поврзал библиски стихови од Библијата на кралот Џејмс и од псалмите употребувани во англиската богослужбена традиција.
За разлика од операта, овде нема класично драмско дејство, сценографија и ликови што разговараат меѓу себе. „Месија“ е музичко размислување за пророштвото, раѓањето, страдањето, воскресението и славата на Христос. Делото е поделено на три големи целини, но не ја раскажува приказната како театарска претстава. Наместо тоа, Хендл создава драматичност преку гласовите, оркестарот и постојаното менување на музичкото расположение.
Според хронологијата што ја чува Handel Institute, композиторот почнал да работи на 22 август 1741 година. Првиот дел го завршил на 28 август, вториот на 6 септември, а третиот на 12 септември. Следните два дена ги употребил за дополнување на оркестрацијата и на 14 септември партитурата била завршена.
Тоа значи дека работел со темпо од просечно повеќе од десет ракописни страници дневно. Но страницата со музика не е обичен текст. На неа мора истовремено да се усогласат мелодијата, ритамот, хармонијата, гласовите и инструментите. Една мала промена може да повлече десетици други корекции.
Дали навистина работел без да спие?
Околу создавањето на „Месија“ со векови се наталожиле романтични приказни. Се раскажува дека Хендл речиси не јадел, дека слугата му ја оставал храната недопрена и дека композиторот плачел додека го пишувал хорот „Алилуја“. Нему му се припишува и изјавата дека додека компонирал го видел небото отворено пред себе.
Проблемот е што за највпечатливите детали нема сигурни современи докази. Она што може да се потврди е неговата исклучителна работна брзина. Хендл бил искусен композитор и способен музички занаетчија кој со децении пишувал опери, кантати, оркестарски композиции и музика за големи сценски изведби.
Во „Месија“ приспособил и материјал од некои свои постари композиции, што во барокниот период не било необично ниту се сметало за нешто недозволено. Но тоа не го намалува подвигот. Преземениот музички материјал морал да биде целосно преобликуван за нови зборови, нов контекст и нова драматургија.
Брзината, значи, не била само ненадеен изблик на инспирација. Зад тие 24 дена стоеле децении учење, пишување, диригирање и практично познавање на човечкиот глас и оркестарот.
„Алилуја“ не е крајот на „Месија“
Најпрепознатливиот дел од ораториумот е хорот „Алилуја“. Неговата музичка моќ е толку голема што многумина го доживуваат како завршница на целото дело. Но „Алилуја“ всушност го затвора вториот дел, по што следува цела трета целина.
„Месија“ содржи повеќе од педесет музички точки, зависно од верзијата и начинот на нивното броење. Хендл подоцна го менувал делото за различни пејачи и изведби, па денес не постои само една непроменлива изведувачка верзија.
Во тоа можеби се крие дел од неговата долговечност. „Месија“ не останала заробена во 1741 година. Таа се приспособувала на нови ансамбли, нови простори и нови генерации, а сепак ја задржала својата препознатлива музичка сила.
Делото не било премиерно изведено во Лондон
Иако било создадено во Лондон, „Месија“ првпат прозвучела во Даблин. Премиерата се одржала на 13 април 1742 година во Новата музичка сала на улицата Фишамбл. Податокот за местото и датумот го потврдува и историскиот преглед на Тринити колеџот во Даблин.
Настанот бил организиран во добротворни цели. Приходот бил наменет за помош на затвореници поради долгови, за Мерсеровата болница и за градската добротворна амбуланта.
Интересот бил толку голем што дамите биле замолени да дојдат без широките обрачи под фустаните, а господата да ги остават мечевите дома. На тој начин во салата можеле да бидат сместени околу 700 слушатели. Практично, публиката морала да се откаже од дел од тогашната мода за да се ослободи место за уште луѓе.
Лондонската премиера следувала во март 1743 година, но приемот бил повоздржан. Дел од јавноста сметала дека библиска содржина не треба да се изведува во театар со оперски пејачи. Славата на делото не се појавила преку ноќ, туку растела со секоја следна изведба.
Дваесет и четири дена што траат речиси три века
Најинтересното во приказната не е само тоа што Хендл работел брзо. Вистинското чудо е што делото создадено за 24 дена не звучи како нешто напишано набрзина.
Во оригиналниот ракопис има дамки од мастило, пречкртувања, празни тактови и траги од брзото пишување, но музиколозите забележуваат дека бројот на грешките е необично мал за партитура со таков обем. Хендл очигледно не ја барал музиката нота по нота. Голем дел од неа веќе ја слушал во себе и само се обидувал да стигне да ја запише.
Понекогаш едно дело настанува бавно, со години преиспитување и поправање. Понекогаш, пак, целото претходно искуство на авторот се собира во краток период на речиси неверојатна концентрација. „Месија“ е еден од најголемите примери за второто.
Хендл ја спуштил последната нота на хартијата на 14 септември 1741 година. Речиси три века подоцна, хоровите низ светот сè уште ја креваат публиката на нозе.
