Кога еден глас ќе стане простор
Има луѓе што не се паметат по фотографии, ниту по датумите врежани на споменици. Се паметат по звук. По трепетот што останува во воздухот кога ќе замолчат. Никола Бадев е токму таков човек. Не само пејач, туку глас што ја премостува тишината меѓу генерациите. Глас што не раскажува приказна, туку ја живее.
Тиквешијата со право го смета за свој, но Македонија го препозна како свој чувар. Во времиња кога песната не беше настап, туку исповед, Бадев знаеше дека народната музика не се изведува – таа се носи. И кога ја носиш чесно, таа те носи понатаму од животот.
Детството што мирисаше на земја и тонови
Роден во земјоделско семејство во Глишиќ, кавадаречко, на 8 август 1918 година, Бадев растеше меѓу земјата и песната. Не како романтична метафора, туку како секојдневие. Рано, со неполни десет години, почна скришум да ја открива виолината – не од инает, туку од повик. Неговиот вујко, Васил Неделков, самоук музичар, беше првата тивка школа што му покажа дека талентот не се учи – се препознава и се негува.
Можеше да избере и друг пат. Фудбалот му одеше. Како десно крило во клубот „Југославија“, имаше брзина и дисциплина. Но песната беше посилна. Таа не трпеше компромис. Не дозволуваше да биде хоби.
Историјата не прашува, животот продолжува
Неговиот живот не беше одделен од историјата. Воениот рок го служеше во Кралството Југославија, а во септември 1944 година се приклучи на НОВ како болничар во Втората македонска ударна бригада. Тоа искуство го вгради уште подлабоко во колективната судбина – таму каде болката и надежта се допираат.
По војната, практичниот живот продолжи. Заврши курс за медицински техничари и работеше како санитарен инспектор-хигиеничар во Кавадарци. Професија чесна и тивка. Но гласот не мируваше. На свадби, слави и собири, песната веќе го најавуваше. Луѓето не знаеја кој ќе дојде – но знаеја дека ќе слушнат нешто што ќе остане со нив.
Од локален глас до национален симбол
1950 година беше пресвртница. Победата на Фолклорниот фестивал во Скопје не беше случајност, туку логичен исход. По препорака на етномузикологот Васил Хаџиманов, Бадев стана член, а подоцна и раководител на Народниот оркестар. Тоа беше моментот кога локалниот глас почна да зборува на национален јазик.
Вклучувањето во Државниот ансамбл Танец го извади неговиот глас од географските граници. Песната што до вчера се слушаше во тиквешките дворови, сега одекнуваше на сцени, фестивали и турнеи. Но никогаш не го изгуби мирисот на земјата од која потекнуваше.
Радио што чува меморија
За Радио Скопје сними повеќе од 500 народни песни – бројка што сама по себе зборува, но не ја кажува суштината. Суштината е во тоа што тие снимки не се архиви, туку живи документи. „Збогум, мајко, јас отидов“, „Ој, Јано, Јано“, „Билјана платно белеше“, „Тешка беше нашата разделба“ – тоа не се само наслови, туку колективни спомени.
„Параходот“ стана негова лична карта. Песна што ја надрасна сцената и стана неофицијална химна на Кавадарци. А дуетите со Анка Гиева, Васка Илиева, Виолета Томовска, Есма Реџепова, Александар Сариевски и други големи имиња, не беа соработки од калкулација, туку средби на еднакви гласови.
Човекот што собираше душа
Посебна, тивка, но пресудна е неговата улога како собирач на народни песни. Околу 800 песни запишани низ животот – како да знаел дека времето е немилосрдно кон усното предание. Дел од тие песни денес ги знаеме благодарение на неговата ќерка, Роска Бадева, авторка на монографија што не е само книга, туку продолжение на еден живот.
Многу од песните што самиот ги компонираше, поради тогашните системски ограничувања, беа заведени како „народни“. Иронијата е совршена- авторот исчезнува, но делото станува вечно. Токму затоа тие песни денес се сметаат за дел од колективното фолклорно наследство.
„Песната е мојот живот“
Така рекол самиот Бадев. Не како изјава за интервју, туку како констатација. Семејството го памети како скромен и топол човек. Јавноста – како уметник со „златен глас“. Но вистината е помеѓу. Тој беше човек што знаеше дека песната не служи за слава, туку за сведоштво. За љубовта, разделбата, печалбарството, тагата, но и достоинството на македонскиот човек.
Денес, бистата во Кавадарци не е само споменик. Таа е потсетник дека некои луѓе не заминуваат. Само престануваат да пеат гласно. А ние, ако внимаваме, уште ги слушаме.
Уживајте со Никола Бадев.
