Гласот што не пее само, туку стои
Кога ќе ја спомнам Џоан Баез, не мислам само на музика. Мислам на глас што не се крие, на глас што застанува исправено и кога е тивок, и кога е силен. Глас што не бара дозвола за да биде морален. Нејзиниот сопран, чист и продорен, со распон од три октави, не е техничка атракција – тој е алатка. Алатка за вистина, за отпор, за човечко достоинство.
Потекло и рана свест за светот
Родена на 9 јануари 1941 година во Стејтен Ајленд, Њујорк, Баез расте во семејство каде науката и совеста одат рака под рака. Нејзиниот татко, Алберт Баез, физичар и ко-пионер на рендгенскиот микроскоп, ја учи дека знаењето нема вредност ако не служи на човекот. Честите преселби – низ Америка, Европа, Блискиот Исток и Ирак – ѝ го отвораат погледот кон свет кој не е уреден, но е поврзан. Таа рана подвижност создава нешто важно: емпатија без граници.
Бостон, фолкот и моментот кога сцената ја препозна
Крајот на педесеттите ја носи во Бостон – тогашниот епицентар на американскиот фолк-препород. Свири по клубови, студира на Бостонскиот универзитет и настапува во легендарниот Клуб 47 во Кембриџ. Дебитира на албумот Folksingers ’Round Harvard Square, но вистинскиот пресврт доаѓа во 1959 година, на Newport Folk Festival. Таму сцената ја препознава. Наскоро го снима албумот Joan Baez за Vanguard Records – збир од традиционални балади што ќе станат современи токму поради начинот на кој ги изговара.
Песна како чин на граѓанска храброст
Во 1963 година, кога We Shall Overcome одекнува на Маршот во Вашингтон, таа не пее за аплауз. Пее за право. Пее за глас. Пее рамо до рамо со движењето за граѓански права предводено од Мартин Лутер Кинг. Оттука па натаму, музиката и активизмот кај Баез се неразделни. Протестите против Виетнамската војна, патувањето во Ханој во 1972 година за да им однесе писма на заробени пилоти – сето тоа е истата линија: човечноста не е тема, туку позиција.
Вудсток и љубовта што ја обликува сцената
1969 година, Вудсток. Историски миг. Баез е таму – бремена, мирна, убедлива. Нејзината врска со Боб Дилан (1961–1965) е повеќе од романса; тоа е креативен судир што ја дефинира една ера. Заедничките турнеи, разделбата документирана во филмот Don’t Look Back, ја покажуваат сцената зад сцената – уметноста како процес, не како мит.
Ненасилство како животен избор
Баез не се ограничува на песна. Во 1965 година го основа Институтот за студии за ненасилство. Во 1967 година е апсена и затворана поради граѓанска непослушност. Во 1970-тите е меѓу основачите на американскиот огранок на Amnesty International. Работи на човекови права во Латинска Америка, Југоисточна Азија, Јужна Африка и Европа. Подоцна ќе застане и против смртната казна, против војната во Ирак, за ЛГБТИ+ правата и за екологијата – од парадите на гордоста во Сан Франциско до Денот на Земјата.
Искреност што не бара одобрување
Во време кога молкот беше правило, Баез зборува. Отворено говори за својата бисексуалност, за врските, за сложеноста на идентитетот. Во мемоарите And a Voice to Sing With ја објаснува таа искреност без сензација. Не како декларација, туку како факт на животот.
Признанија што доаѓаат од принцип
Во 2008 година јавно ја поддржува кандидатурата на Барак Обама. Во 2011 година ја добива француската Легија на честа. Не како украс, туку како признание за конзистентност. „Кралица на фолкот, на протестната песна“, велат. Јас би рекол – жена што не отстапува.
Денес – тишина што зборува
Денес Џоан Баез живее во Вудсајд, Калифорнија. Во колиба на висок даб медитира и пишува. Не затоа што се повлекла, туку затоа што знае кога тишината зборува најгласно.
