Сте чуле ли за табернакул? Веројатно зборот ви звучи далечно, црковно, можеби дури и архаично. А сепак, зад него се крие една од оние идеи што тивко, но упорно, го држат светот заедно. Не како предмет, туку како замисла. Не како догма, туку како слика на стварноста во целина.
Ориген рекол дека табернакулот е „слика на целиот свет“. Но не свет како географија или мапа, туку свет разбиран како постојана напнатост меѓу спротивности – минливото и вечното, човечкото и божественото, создаденото и несоздаденото, видливото и невидливото. Свет што не мирува, туку постојано се преведува од едно во друго.
Табернакул како највнатрешен простор
Најнапред, табернакулот е конкретно место. Во старите храмови тоа е најизолираниот, најсветиот дел – просторот во кој во Египет стоел ликот на богот, а во Ерусалим Заветниот ковчег. Тоа е Куќа Божја, но и нешто повеќе од архитектура.
Свети Ероним, во своето Послание 64 до Фабиола, запишал дека „целиот свет е опишан во светиот знак на табернакулот“. Преземајќи ги старите преданија, тој во формата на табернакулот гледа симбол на четирите елементи и на сите димензии на постоењето. Оттука, молитвата што се издигнува околу него не е приватна, туку космичка – таа доаѓа од целиот свет и му се враќа на целиот свет.
Табернакулот како слика на човекот
Уште појасно оди Филон Александриски. Во делото „Животот на Мојсеј“ тој пишува дека табернакулот не е само слика на светот, туку и слика на човекот и неговата положба. Минијатурниот храм, Светилиштето над светилиштата, е внатрешна мапа на човечкото битие.
Вкрстувањето на хоризонталите и вертикалите во неговата градба го носи истото значење како и во човекот. Хоризонталите се сетилата, упатени кон надворешниот свет, кон другите, кон стварноста што нè влече надвор од себе. Вертикалите се повикот нагоре и навнатре – кон тишина, контемплација, сосредоточување. Човекот е распнат меѓу тие две оски, исто како што е распнат и самиот табернакул.
Спојот на двата света
Табернакулот не е само симбол што се гледа, туку место што спојува. Тој го евоцира средбата на двата света, или ако сакате, на двата аспекта на истиот свет. Во него вечното престојува во минливото, а трансцендентното се открива во иманентното. Не како бегство од реалноста, туку како нејзино продлабочување.
Според едно влијателно толкување, табернакулот е енергетско средиште – светилиште со геометриски лик внимателно пресметан за да го обликува полето на силите. Златниот рез тука не е естетски каприц, туку мера на динамиката на светото. Моќта што доаѓа од Бога не останува апстрактна, туку се „фаќа“ и се собира во простор наменет за луѓето. Со својата структура, табернакулот ја збива космичката енергија во човечки размер.
Од шатор до светилиште
Интересно е што самиот збор tabernaculum на латински значи барака, шатор. Во античкиот Рим тоа бил војнички шатор или посматрачница од која аугурите ги вршеле своите ауспиции. Привремено засолниште, а не трајна палата.
Во католичката црковна архитектура, пак, табернакулот станува свето хранилиште – затворено орманче над средиштето на олтарот, во кое се чува евхаристијата. Од 5 век наваму во апсидите и сакристиите се појавуваат ниши и орманчиња со имиња како repositorium, armarium, conditorium, turris, aedicula, sanctuarium. Дури од 12 век, називот табернакул станува доминантен.
И можеби токму тука е суштината. Табернакулот е шатор, а не тврдина. Место на присуство, а не на поседување. Потсетник дека светото не се заклучува, туку се посетува.
