Поезијата како срце на Македонија
Струшките вечери на поезијата, основани во 1961 година, се многу повеќе од книжевен фестивал – тие се симбол на македонскиот културен идентитет и глобална платформа за поетите. Оваа година, 2025та година, покрај сјајот на Охридското езеро, фестивалот привлекува над 50 поети од 30 земји. Во време кога светот се соочува со еколошки и општествени предизвици, а Македонија бележи туристички бум (395.555 странски посетители во првата половина на 2025-та, според Државниот завод за статистика), зошто овој настан останува толку значаен?
Историја на Струшките вечери: од локален собир до светска сцена
Струшките вечери започнаа како скромен собир на македонски поети во чест на браќата Миладиновци, чија збирка „Зборник од народни песни“ е темел на македонската литература. Во текот на децениите, фестивалот прерасна во еден од најпрестижните поетски настани во светот, привлекувајќи имиња како Пабло Неруда, Тед Хјуз и Сејмус Хини. Наградата „Златен венец“, воведена во 1966 година, стана синоним за книжевна извонредност, а минатите добитници, како Ацо Шопов и Блаже Конески, го зацврстија статусот на фестивалот. Во 2025-та година, настанот одбележува 64 години постоење, со програма што комбинира традиција и иновација. Според организаторите, оваа година фестивалот вклучува и дигитални читања, достапни преку стриминг платформи, што го прави подостапен за глобалната публика.
Новите гласови во 2025: поезија за модерното време
Во 2025 година, Струшките вечери ставаат акцент на младите поети, чии дела одразуваат современи предизвици. Елена Пренџова, млада македонска поетеса, со нејзината збирка „Сенки на иднината“, обработува теми за еколошката криза и загубата на природата, инспирирана од пожарите во Македонија. Нејзините стихови, собраа над 10.000 интеракции на мрежата X, покажувајќи го интересот на младите за поезијата. Никола Милошевиќ од Србија, друг млад учесник, пишува за дигиталната изолација, одекнувајќи со генерацијата Z во Скопје и пошироко. Овие поети, заедно со интернационални имиња од Индија и Бразил, ја прават програмата разновидна и релевантна. Покрај тоа, фестивалот воведе работилници за млади писатели, каде локални студенти од Охрид и Скопје учат од светски ментори, поттикнувајќи ја креативноста.
Културно и економско влијание врз Македонија
Струшките вечери не се само книжевен настан – тие се мотор за културниот и економскиот развој на Охрид и Македонија. Оваа година фестивалот се одржа од 20 до 25 август, привлекувајќи над 5.000 посетители, од кои 60% се странци, според локалните туристички агенции. Ова придонесува за економија од околу 1,2 милиони евра, преку сместување, ресторани и локални услуги. Охрид, како УНЕСКО локација, го користи фестивалот за да се промовира како културна дестинација, особено во контекст на растот на туризмот во земјата. На X, корисници од Скопје и Белград го опишуваат настанот како „балканска поетска Мека“, што ја зголемува видливоста на Македонија на глобално ниво.
Покрај економијата, фестивалот го зајакнува македонскиот идентитет. Поетите често читаат на македонски, албански и други јазици, промовирајќи ја мултикултурноста на земјата. Локалните власти во Охрид планираат да воведат „поетска патека“ низ градот, каде туристите ќе можат да читаат стихови од минатите добитници на „Златен венец“ на плочки покрај езерото.
Предизвици и иднина на фестивалот
И покрај успехот, Струшките вечери се соочуваат со предизвици. Финансирањето останува проблем, бидејќи државните буџети често се ограничени, а спонзорите бараат поголема видливост. Организаторите се потпираат на поддршка од ЕУ фондови и локални бизниси. Друг предизвик е дигитализацијата – иако онлајн стримингот го зголеми досегот, некои поети сметаат дека виртуелните читања ја намалуваат интимноста на настанот. Сепак, организаторите планираат да го прошират дигиталното присуство во 2026, со цел да привлечат млада публика од дијаспората.
Како граѓаните можат да се вклучат?
За Македонците, Струшките вечери се можност да се поврзат со културата. Граѓаните можат да присуствуваат на бесплатните читања во Охрид или да ги следат онлајн преку официјалната страница на фестивалот. Младите писатели можат да се пријават за работилниците, кои се отворени за сите до 35 години. Локалните училишта во Охрид и Струга организираат посети за учениците, поттикнувајќи ја љубовта кон поезијата. За туристите, фестивалот е идеална прилика да го искусат Охрид во август, комбинирајќи култура и природа.
Поезијата како мост меѓу минатото и иднината
Струшките вечери на поезијата во 2025 година докажуваат дека зборовите имаат моќ да ги поврзат луѓето, да ги инспирираат и да ги потсетат на убавината на животот. Од младите поети што зборуваат за климатските промени до туристите што го откриваат Охрид, фестивалот е жива традиција. Како што вели Блаже Конески: „Поезијата е гласот на душата“. Дали си подготвен да го слушнеш овој глас во Струга?
Генерирана слика: Илустрација на поет на сцена во Струга, со Охридското Езеро и црквата Св. Јован Канео во позадина, под ѕвездено небо. Alt текст: Струшки вечери на поезијата, Охрид 2025.
Референци
- Државен завод за статистика, „Туристички трендови во Македонија 2025“, https://www.stat.gov.mk.
- Официјална страница на Струшките вечери, „Програма 2025“, https://www.svp.org.mk.
- „Културни настани во Охрид“, Слободен печат, 15.08.2025, https://www.slobodenpecat.mk.
