Понекогаш, додека шетам низ Градскиот парк во Скопје, ми се случува да застанам без посебна причина. Не поради гужва, не поради умор, туку поради чувство дека нешто тивко и огромно стои покрај мене. Таа тишина има форма, сенка и мирис. Името ѝ е џиновска секвоја – Sequoiadendron giganteum – дрво за кое со право се вели дека е најголемиот жив организам на планетата.
Дрво што не се мери со години, туку со епохи
Кога ќе се обидам рационално да ја замислам, бројките веднаш ја губат смислата. Деведесет метри височина. До единаесет метри дијаметар. Волумен што ја надминува секоја човечка конструкција. Но, вистинската тежина на секвојата не е во нејзините димензии, туку во времето што го носи во себе. Некои примероци живеат повеќе од 3.000 години, сведоци на цивилизации што одамна исчезнале, на јазици што никој повеќе не ги зборува.
И не е тоа само далечна приказна од Калифорнија. Фактот дека вакво дрво расте и во Скопје создава чудна, но убава мисла – дека и ние, без да знаеме, секојдневно поминуваме покрај нешто што ја надживува човечката суета.
Живи фосили меѓу нас
Покрај секвојата, во истиот простор често стои уште еден тивок сведок на длабокото време – гинкото, Ginkgo biloba. Овој „жив фосил“ постои речиси непроменет повеќе од 150 милиони години и е последниот претставник на одамна исчезнатото семејство Ginkgoaceae. Кога ќе го погледнам, не гледам дрво. Гледам преживеана идеја.
Науката тоа го потврдува без романтика – гинкото е еден од најстарите живи растителни видови на Земјата, што можете да го проверите и во податоците на Royal Botanic Gardens, Kew или во енциклопедиските записи на Encyclopaedia Britannica. Но чувството што го буди не е научно, туку егзистенцијално.
Кога природата нè става во перспектива
Секвојата и гинкото не се тука за да нè импресионираат. Тие не бараат внимание. Тие едноставно постојат. И токму во тоа постоење ја рушат нашата илузија дека сме центарот на светот. Додека ние броиме години, тие бројат ери. Додека ние планираме, тие паметат.
Можеби токму затоа нивното присуство во градски простор има тивка педагошка улога. Нè учи дека стабилноста не е брзина, дека силата не е агресија и дека долговечноста не е случајност, туку хармонија со околината.
