Интелигенцијата – мерлива, но не и едноставна
Кога денес зборуваме за интелигенција, речиси инстинктивно помислуваме на тестови. Брзи прашања, временско ограничување, точни и неточни одговори. Но интелигенцијата, иако може да се мери, никогаш не била проста категорија. Таа е сложен спој од логика, разбирање, јазик, способност за поврзување, концентрација и искуство.
Наједноставниот начин да се добие ориентациона слика за интелектуалниот потенцијал и денес останува истиот: преку тестови на интелигенција, кои се научно дизајнирани, статистички проверени и споредувани со резултати од големи групи испитаници. Современите тестови, за разлика од оние од пред еден век, сè почесто се достапни и во дигитална форма, но нивната логика останува иста – преку задачи да се измери начинот на размислување, а не само знаењето.
Првиот IQ тест и зошто воопшто бил создаден
Историјата на тестирањето на интелигенцијата започнува во 1905 година, кога францускиот психолог Алфред Бине и лекарот Теодор Симон го создаваат првиот функционален тест на интелигенција. Тоа не било направено од љубопитност или од желба за рангирање, туку по конкретно барање на Француското министерство за образование.
Целта била практична: да се идентификуваат деца кои, поради застој во интелектуалниот развој, не можат да ја следат редовната настава и на кои им е потребен поинаков образовен пристап. Првиот тест се состоел од 30 задачи со различна тежина и бил насочен кон процена на менталната возраст, а не на формалното знаење.
Денес, овој историски момент се смета за темел на модерната психометрија, а повеќе детали за развојот на IQ тестовите може да се најдат во архивите на American Psychological Association.
Кои видови тестови на интелигенција постојат денес
Иако современите модели се далеку посложени, во основа и денес се користат три класични типови на тестови:
Вербални тестови, кои ја мерат способноста за разбирање на текст, значење на зборови, логичко поврзување и јазична прецизност. Тие се особено релевантни за секојдневната комуникација и образовниот успех.
Нумерички тестови, насочени кон математичко размислување, логички низи и квантитативни односи. Тие не ја мерат математиката како предмет, туку способноста за апстрактно размислување.
Фигурални (визуелни) тестови, каде што задачите се базирани на слики, форми и просторни односи. Овие тестови често се користат кога се сака да се избегне влијанието на јазикот и културниот контекст.
Во реални услови, најчесто се користи комбинација од овие типови, што е објаснето и во современите истражувања на Stanford-Binet Intelligence Scales.
Зошто времето е исто толку важно колку и точноста
Еден од клучните елементи на секој тест на интелигенција е временското ограничување. Не затоа што брзината сама по себе е интелигенција, туку затоа што ја покажува способноста за концентрација, обработка на информации и донесување одлуки под умерен притисок.
Без строго дефинирано време, резултатите не би можеле да се споредуваат, а самиот тест би ја изгубил својата валидност. Затоа, и во класичните и во онлајн тестовите, времето е дел од методологијата, а не случаен елемент.
Тестовите меѓу наука и забава
Денес постојат најразлични тестови на интелигенција. Некои имаат строго дијагностички и едукативен карактер, други се наменети за самопроверка и забава. Разликата не е во формата, туку во целта.
Сериозните тестови се базираат на вредносни таблици, возрасни категории, статистички норми и групни просеци. Забавните тестови, пак, имаат мотивациска улога – да поттикнат размислување и љубопитност.
Еден таков пример е и тестот што следи.
Јазичен тест за проверка на интелектуалниот потенцијал
Пред вас е задача што комбинира разбирање на текст, логика и јазично чувство. Потребно е дванаесет поими да се вградат на вистинските места во еден описен текст.
Зборовите се: паѓа-паѓаше, тесно, водата, таму, топи, дожд, длабок, чиста, корито, снегот, брега, поток.
„Дол“
Долот се наоѓа во подножјето на два брега обраснати со габер. Тука тече поток преку карпи кои се час куп камења, а час необично корито кривулесто и искршено; час пошироко и светло, а час сосема тесно и речиси мрачно. Но тоа корито е мазно секаде, дури и на местата кајшто нема вода: течејќи со векови по него водата го излижало и го измазнило. Тука и таму се наоѓа по некој вир; еден длабок до колена, а понекогаш и до колковите. Бидејќи цел ден вчера паѓаше и дожд, би можело да се очекува да биде матен. Меѓутоа, не е така: водата е чиста, водата е проѕирна. Водите овде брзо пројуруваат и затоа од матните бргу стануваат чисти: за миг го отфрлаат од себе сето она што го донесуваат дождовите или снегот кога се топи и пак се избиструваат.
Како се вреднува резултатот
Секој точно поставен збор носи еден бод. Вкупниот број бодови се споредува со вредносна скала, зависно од возраста и образовното ниво. Овие скали служат исклучиво за ориентација и не претставуваат дијагноза, што е во согласност со современите психолошки стандарди.
