Постои ли рецепт за среќа?
Често ме прашуваат – постои ли рецепт за среќа, и ако постои, зошто никој не ни го дава напишан, јасен, со точни мерки и чекори. Јас, пак, ќе те прашам тебе: дали навистина би го следел, ако го имаше? Или среќата, како и животот, најмногу наликува на разговор што се води без однапред подготвен текст?
Во последните години се појавија бројни истражувања што се обидуваат да ја фатат среќата во бројки, проценти и графикони. Некои од нив навистина откриваат заеднички црти кај луѓето што се чувствуваат исполнето. Но, ниту едно не успева да ја затвори во формула. Зашто среќата не е производ. Таа е однос.
Разговорот што сите го препознаваме
Можеби затоа толку долго опстојува текстот познат како „Разговор со Бог“. Не затоа што нуди одговори од небо, туку затоа што зборува за нас – онака како што ретко си зборуваме сами со себе.
Кога Бог вели дека луѓето брзаат да пораснат, а потоа копнеат по детството, ние се препознаваме. Кога вели дека го трошат здравјето за пари, а потоа парите за здравје, ние молчиме. Не затоа што не знаеме, туку затоа што знаењето боли.
Најсилната лекција од тој разговор не е морална, туку егзистенцијална: луѓето ќе заборават што си рекол и што си сторил, но никогаш нема да заборават какво чувство си разбудил во нив. Среќата, на крајот, е трага што ја оставаме во другиот.
Среќата како зараза
Ова не е само поетска мисла. Во 2008 година, во медицинското списание British Medical Journal беше објавена студија што ја вознемири научната јавност. Тимот на социологот Николас Кристакис од Harvard University и политикологот Џејмс Фаулер анализираше податоци што следат илјадници луѓе со децении. Нивниот заклучок беше едноставен, но вознемирувачки: среќата е заразна.
Ако некој близок до тебе е задоволен од животот, твојата веројатност да се чувствуваш среќно се зголемува. Ако, пак, си опкружен со незадоволство, тоа тивко се прелива и во тебе. Не затоа што си слаб, туку затоа што си човек.
Магија или потреба за контрола?
Кога животот станува неподносливо хаотичен, луѓето посегнуваат по ритуали. Свеќи, бајалки, амајлии. Не затоа што навистина веруваат дека универзумот ќе се потчини на восок и зборови, туку затоа што сакаат да почувствуваат дека нешто држат во свои раце.
Ритуалите за „бркање баксуз“, за „полн паричник“ или за „хармонија во домот“ се, всушност, обиди да се воспостави ред таму каде што владее страв. Тие не се доказ за магија, туку за длабока човечка потреба: да не бидеме беспомошни.
Што навистина го поттикнува чувството на среќа
Современите истражувања денес се многу повнимателни од порано. Наместо големи ветувања, тие зборуваат за мали, но стабилни фактори: квалитетни односи, чувство на припадност, смислена работа, време поминато со луѓе што ни значат.
Долгорочната „Harvard Study of Adult Development“, една од најдолгите студии за човечкиот живот, покажува дека најсилен предиктор за среќа и здравје не се парите, ниту славата, туку блиските односи.
Парите, се разбира, помагаат – но само до точка. Тие ја олеснуваат удобноста, не ја гарантираат радоста. Можат да купат одмор, но не и мир.
Значи, постои ли рецепт?
Ако мора да го сведеме на едно, тогаш рецептот за среќа не е список на услови, туку став. Да не го сфаќаме животот премногу сериозно. Да бидеме присутни. Да простуваме, и на другите и на себе. Да разбереме дека среќата не се чека, туку се вежба.
И да, ништо не не чини да се обидеме.
