Кога телото чувствува – и мозокот јаде
Современата психологија ги дели човечките емоции, слично како што пред повеќе од два милениуми размислувал и Хипократ, на четири основни категории – среќа, тага, лутина и тегобност. Денес знаеме многу повеќе за невробиологијата зад тие состојби, но идејата останува иста: човекот не е само мисла, туку и хемија.
Интересно прашање – и тоа со сериозен научен одговор – е како исхраната влијае врз настанувањето на емоциите и кои вежби се препорачуваат според нив. Ова веќе не е филозофија, туку област што се истражува во рамки на таканаречената нутриционистичка психијатрија.
Јас ова не го гледам како табела со правила. Го гледам како дијалог меѓу телото и духот. Кога го слушаме телото, не мора да се бориме со себе.
Лутина – кога адреналинот сака излез
Кога сме лути, организмот засилено лачи норадреналин – хормон поврзан со одговорот „бори се или бегај“. Ова е добро објаснето во литературата за fight-or-flight response.
Во таква состојба телото е напнато, мислите се забрзани, а енергијата бара празнење. Млечните производи како кефир, јогурт и сирење содржат аминокиселини кои учествуваат во синтеза на невротрансмитери што делуваат смирувачки. Дел од тие механизми се поврзани со ГАБА-системот – инхибиторен невротрансмитер во мозокот.
Не, храната не е лек од групата на бензодијазепини. Но механизмот на смирување преку поддршка на инхибиторните патишта има биолошка логика.
А вистинскиот издувен вентил? Теретана. Брзо одење по угорница. Скали. Велосипед. Тука лутината се троши, наместо да се претвори во хроничен стрес. Телото мора да ја потроши енергијата што ја создало.
Тага – кога мозокот бара утеха
Во состојба на тага, многумина инстинктивно посегнуваат по слатки. Не случајно. Јаглените хидрати влијаат врз достапноста на триптофан во мозокот – прекурсор на серотонинот, невротрансмитер што учествува во регулирање на расположението. Овој механизам е објаснет и од Harvard Health Publishing.
Затоа житариците, оризот, компирот, мешунките имаат свое место. Но концентрираните слатки и маснотии носат краткорочен пик – и брз пад. Токму тука се губи контролата.
Јас не сум за забрани. Слаткото треба да биде зачин – не главен оброк. Целозрнестите житарици обезбедуваат подолга ситост и постабилна енергија. Кратката еуфорија од колач трае минути. Стабилната енергија од сложени јаглени хидрати трае часови.
Во однос на вежбањето – аеробик, прошетка на свеж воздух, умерено кардио. Кислородот буквално го „чисти“ умот. Вежбите надвор имаат дополнителен психолошки ефект – контакт со светлина, простор, движење.
Тегобност и безволност – кога моторот гасне
Тегобноста е поинаква од тагата. Таа е потешка, побавна, како магла. Тука телото бара протеин.
Риба, мисиркино, пилешко, телешко. Особено рибата – поради омега-3 масните киселини. Нивното влијание врз мозочната функција и расположението е предмет на бројни истражувања, како што објаснува и Mayo Clinic.
Омега-3 не се магија. Но тие учествуваат во одржување на мембраните на невроните и во модулација на воспалителни процеси – а хроничното воспаление се поврзува со депресивни состојби.
Во однос на вежбите – не се потребни екстреми. Прошетка. Лесно возење велосипед. Умерена теретана. Целта е полека да се запали искрата, не да се форсира моторот.
Радост – кога не треба да расипуваме ништо
Кога сме радосни, телото веќе е во баланс. Тогаш се препорачуваат овошје и зеленчук – најчистата форма на поддршка. Витамини, минерали, антиоксиданси.
Во најубавото чувство – наједноставната храна.
Не затоа што „мора“, туку затоа што не ни треба ништо повеќе.
Дневен ритам – хормонална логика на денот
Рано наутро организмот природно има повисоко ниво на кортизол. Тоа е физиолошка мобилизација, не лутина во класична смисла. Комбинација од протеин и сложени јаглени хидрати е стабилен избор за почеток на денот.
Кон средина на денот мозокот троши најмногу глукоза. Тогаш јаглените хидрати од житарици, ориз, компир имаат функционална смисла.
Попладне често се јавува пад на енергија. Тогаш протеински оброк стабилизира.
Навечер – полесна храна, повеќе зеленчук, умерени порции. Сонoт е регенерација, не варење.
