Постојат во многу видови ткива кај возрасниот човек, расфрлани тивко и ненаметливо низ телото, како некаква внатрешна резерва за итни случаи. Нивната најголема концентрација ја има во коскената срж и во крвта, но приказната не застанува таму. Денес знаеме дека и она што до вчера без размислување го нарекувавме биолошки отпад – плацентата, папочникот, па дури и масното ткиво – може да се покаже како разликата меѓу болест и закрепнување, меѓу зависност од дијализа и нормален живот, меѓу треперење на рацете и мирен потег, меѓу забрзано стареење и достоинствено зреење.
Идејата дека сопствениот организам може да се лекува со свои делови звучи како научна фантастика, но токму таа фантастика денес е дел од сериозната медицина. Современите истражувања јасно покажуваат дека човечкото тело поседува исклучителна форма на биолошка интелигенција – матичните клетки. Тоа се клетки од универзален тип кои, во текот на ембрионалниот развој, се трансформираат во сите можни видови клетки – од крвни зрнца до кожни клетки – а подоцна, во текот на животот, ја задржуваат способноста да ги поправаат оштетените ткива и да го активираат процесот на регенерација.
Спасоносен „отпад“
Плацентата и папочникот, кои биле првото засолниште на човекот додека уште не знаел за светот, денес се гледаат со сосема други очи. Исто важи и за забите што ги губиме, па дури и за салото што толку често го проколнуваме. Сите тие се, всушност, тивки чувари на матичните клетки.
Причината зошто матичните клетки се наоѓаат речиси насекаде е едноставна и елегантна: сите органи се васкуларизирани. Секој крвен сад носи со себе перицити – специјализирани клетки од кои се издвојуваат матичните клеки. Токму затоа речиси секој орган во телото има сопствен микро-резервоар за поправка. Папочникот, со својата густа мрежа од капилари, не е исклучок. Каде што има капилари, има и матични клетки.
Денешните истражувања од областа на регенеративната медицина сè појасно укажуваат дека матичните клетки добиени од ткивото на папочникот покажуваат особено висок квалитет и потенцијал, особено кога станува збор за неврорегенеративни процеси – тема која сè повеќе го привлекува вниманието на научната јавност.
Потентноста како клучна разлика
Суштинската разлика меѓу возрасните матични клетки и оние добиени од папочникот лежи во нивната потентност – односно во можноста да се трансформираат во различни типови клетки. Матичните клетки од панкреасот, на пример, можат да создадат само клетки на панкреасот. Наспроти тоа, матичните клетки од папочникот имаат потенцијал да се развијат во околу 200 различни типови клетки.
Тука логично се наметнува прашањето: дали 30-тина милилитри крв од папочникот се доволни за лекување на сериозни заболувања и дали тој број може да се зголеми?
Кога науката ги множи шансите
На ова прашање одговара и практиката. Др Лоренца Лазари, директорка на Фондацијата за истражување при миланската болница Ospedale Maggiore Policlinico, една од водечките европски институции во областа на регенеративната медицина, укажува дека количината на собраната крв зависи од самиот папочник и неговата должина.
Бидејќи почетниот број матични клетки е ограничен, истражувачите започнале со процес на експанзија – контролирано намножување на добиените клетки во лабораториски услови, со цел тие да станат применливи и кај возрасни пациенти. По неколкугодишна работа, резултатите станале повеќе од охрабрувачки: матичните клетки биле успешно намножени до 50 пати, без компликации, а првите пациенти вклучени во студијата денес живеат нормален живот.
Пат низ капиларите
Како точно матичните клетки му помагаат на организмот? Како знаат каде да одат и што да поправат? Одговорот повторно е во нивната „памет“.
Кога се внесуваат во периферниот крвоток, овие клетки не се всадуваат директно во оштетеното ткиво. Наместо тоа, тие го „намирисуваат“ проблемот, пристигнуваат до критичната точка и таму ослободуваат биолошки фактори што ги активираат локалните матични клетки веќе присутни во ткивото. Како пожарникари кои не ја градат куќата одново, туку го гасат пожарот и ја активираат обновата, така и матичните клетки го иницираат процесот на поправка, а научниците потоа внимателно го следат нивното однесување за да спречат неконтролирано ширење.
Токму во оваа соработка меѓу природната интелигенција на телото и човечкото знаење се крие суштината на современата регенеративна медицина – дисциплина која сè повеќе нè тера да размислиме што навистина значи лекување, а што значи разбирање на сопственото тело.
